تونس


موقعیت جغرافیایی

تونس در شمال آفریقا بین 30درجه و30 دقیقه تا 37 درجه و 30 دقیقه عرض شمالی و 7 درجه و 30 دقیقه تا 45 درجه و 11 دقیقه طول شرقی واقع شده است. تونس شمالی ترین کشور آفریقا محسوب می شود و در ساحل جنوبی دریای مدیترانه قرار گرفته و از شرق و جنوب شرقی به لیبی و از غرب و جنوب غربی به الجزایر محدود است. وسعت آن حدود 150/164 کیلومتر مربع و از این نظر نودمین کشور جهان محسوب می شود.

تقسیمات کشوری و اداری

شهر تونس در شمال تونس، در نزدیکی دریای مدیترانه شرقی و غربی، درون خلیجی پهناور قرار دارد. تونس غالبا با کارتاژ(قرطاجه) که در قرن نهم قبل از میلاد ، در ساحل دریا ساخته شده بود، اشتباه می شود. حال آنکه مسلمانان عرب ، تونس را دور از دریا در پایان قرن اول، در کنار برکه ی ساحلی کم عمقی، بر روی تپه ای که ب شیبی اندک به سوی شق امتداد می یابد و از سمت غرب، مشرف بر نمکزار سجومی است، بنیاد نهادند. تونس عربی از هیچ به وجود نیامد؛بلکه جای شهر تونس قدیمی را گرفت. مورخان مسلمانان، تاریخ ابتدایی آن را برابر با نهم مارس بعد از میلاد 699، دوماه بعد از پایان سال ویرانی کارتاژ، ثبت کرده و بنای آن را به حسان بن نعمان نسبت داده اند. کشور تونس به 24 استان تقسیم می شود:

1-آریانه(Aryanah) 2-باجه(Bajah) 3-بن عروس(BIN ARUS) 4-بیزرت(BIZERTE) 5-تطاوین(TATAWIN) 6-توزر(TOZEUR)
7-تونس(TUNIS) 8-جندوبه(JUNDUBAH) 9-زغوان(ZAGHWAN) 10-سلیانه(SILYANAH) 11-سوسه (SUSAH) 12-سیدی بوزید (SIDI BUZAYD)
13-صفاقس (SFAX) 14- قابس(QABES) 15- قبلی(QIBILI) 16-قصرین(QASRAYN) 17-قفصه(QAFSAH) 18- قیروان(QAYRAWAN)
19- الکاف(AL KAF) 20- مدنین(MADANIN) 21-مونستیر(MUNASTIR) 22- منوبه(MANUBAH 23-مهدیه(MAHDIYAH) 24- نابل(NABUL)

شهرهای مهم تونس شامل صفاقس، آرایانه، سوسه، قیروان، بیزرات، قابس و پایتخت آن شهر تونس می باشد.

آب و هوا

[ بازگشت به ابتدای صفحه ]

تونس باتوجه به تاثیر رطوبت دریای مدیترانه و ارتفاع کوه های شمالی، دارای آب و هوای معتدل است و خوش آب و هواترین کشور آفریقا به شمار می آید. در شمال تونس، آبو هوای مدیترانه ای حاکم است که مشخصه ی آن، زمستان های معتدل و بارانی و تابستان های گرم و خشک است. این آب و هوا به طرف جنوب تا شرایط نیمه خشک استپ ها و بیابان های جنوب، متغیر است. در صحارا، جریان هایب مسیر والو می تواند تاثیر جدی بروی سبزیجات داشته باشد. میز ان بارندگی از شمال تا جنوب، تغییر قابل ملاحظه ای را داراست. بارندگی حدود 6- اینچ که در کوه های کرومیری در شمال غرب تونس اتفاق می افتد، این منطقه را مرطوب ترین ناحیه شمال آفریقا ساخته است که بارندگی کمتر از 4 اینچ در تازور در جنوب غرب، قابل مقایسه نیست. به طور کلی در ماه های ژانویه و فوریه میزان بارندی از 5/2 تا 0/2 اینچ متغیر است و در مارس ئ آوریل به 6/1 تا 4/1 ینچ تغییر می یابد و هوا چه روبه گرمی می رود از میزان بارندگی کاسته می شود. در ماه های مه، ژوئن، ژوئیه و اوت تا سطح 7/0 و 3/0 اینچ نوسان می یابد، ولی در سپتامبر دوباره به میزان آن افزوده شده و در پایان دوره سال یعنی در دسامبر تا سطح 4/2 اینچ افزایش می یابد. به عبارت دیگر ماه های دسامبر، ژانویه و فوریه دارای بیشترین بارندگی و در ماه های مه، ژوئن و آگوست دارای کمترین میزان بارندی است. در ژانویه و فوریه کمترین میزان بین دما بین 43 تا 44 درجه فارنهایت و در گرمترین ساعات روز به 57 تا 61 درجه فارنهایت افزایش می یابد. در ماه های مارس، آوریل و مه به تدریج هوا گرمتر شده و پایین ترین درجه دما بین 47 تا 56 و بالاترین درجه بین 65 تا 76 درجه فارنهایت می باشد. در تابستان یعنی در اواخر ژوئن، ژوئیه، اوت و سپتامبر هوا گرمتر می شود. در این ماه ها حداقل دما بین 63 تا 66 درجه و حداکثر بین 84 تا 91 درجه در نوسان می باشد. در پاییز به تدریج هوا خنک می شود. تونس از شمال در مجاورت وه های اطلس و از جنوب به صحرا متصل است و لذا آب و هوای متفاوتی دارد ولی باتوجه به وسعت کم سرزمین بیشتر تحت تاثیر رطوبت دریای مدیترانه و آب و هوای کوه های شمالی است. کشور تونس از نظر طبیعی به چن ناحیه تقسیم می شود: الف) منطقه ی شمالی که به وسیله ی کوه های کرومیری که از غرب به شرق کشیده است از سایر مناطق جدا می شود. این منطقه غنی ترین قسمت کشور تونس از لحاظ کشاورزی به شمار می رود. آب و هوای این منطقه بیشتر کوهستانی است. ب) منطقه ی ساحلی که تا جنوب شهر صفاقس ادامه دارد و برای رشد و نمو درختان زیتون مناسب است. این منطقه آب و هوای معتدل و دریایی دارد. ج) جلکه ی مرکزی که به وسیله ی کوه های شمبی از ناحیه ی شمال جدا می شود. در جهت این رشته کوه ها، آب و هوای دریا در این منطقه تاثیری ندارد. د)منطقه ی جنوبی بیابانی و دارای آب و هوای گرم و خشک است. بارندگی در این منطقه از نقاط دیگر کمتر است. در واحدهای کنار این منطقه درخت خرما پرورش داده می شود.

توپوگرافی

به طور کلی کشو تونس از نظر طبیعی به سه ناحیه تقسیم می شود: 1-منطقه ی کوهستانی شملی که تا کوه های شمبی ادامه یافته است. 2-سواحل مدیترانه در شمال شرقی 3-منطقه ی جنوبی که به صحرای بزرگ رقی منتهی می گردد. تونس، نواحی طبیعی متنوعی دارد : از جمله 1300 کیلومتر ساحل دریایی و رشته کوه های دورسیل(الظهرالتونسی) یا تل شمالی با جهت جنوب غربی-شمال شرقی که امتداد کوه های اطلس در الجزایر است. بلندترین کوه تونس، الشعنبی که ارتفاع آن 544/1 متر در نزدیکی مرز الجزایر قرار دارد. در بین ارتفاعات مرکزی دورسیل، دره ی مجرده قرار دارد، ایت دره تا امروز غنی ترین منطقه ی تولید غلات در تونس باقی مانده است. در جنوب کوه های دورسیل، منطقه ای جلگه ای معروف به ( اقلیم المنبسطات) دارای جلگه های مرتفع در غرب و جلگه هاب پست در شرق می باشد. در قسمت های جنوبی تر تعدادی دریاچه ی نمک وججود دارد که مهم ترین آنها (شط الجرید) است. جنوبی ترین بخش های این سرزمین را صحرا تشکیل می دهد.

زمین شناسی

زمین شناسی تونس را مربوط به ناپیوستگی پس از پالئوزوئیک می دانند. منشا اصلی نفت در این کشور، مجموعه ای از شیل های سیلورین با سنگ مخزن ماسه سنگ های تریاس و تله های نفتی تاقدیس گسل خورده می باشند. چینه شناسی کشور تونس مربوط به زمان های پرمین، تریاس، ژوراسیک، کرتاسه، پالئوسن، ائوسن، الیگوسن، پلیوسن، و کواترنری یافت می شود.

هیدرولوژی

مهم ترین رودخانه ی شمالی رودخانه ی مجرده است و تنها رود دایمی این کشور است که قبل از ریختن به خلیج تونس در نزدیکی منطقه ی باستانی کاتاژ، دره مجرده را قطع می کند. در قسمت های جنوبی تر، جریان های متناوب و محلی ای هستند که فصلی دوره ای می باشند. در اغلب نواحی جنوبی کشور در صحرا حتی همین جریان های فصلی هم به ندرت دیده می شود. در قسمت های خشک دسترسی به آب یک نگرانی بزرگ محسوب می شود. طی دهه 1990 دولت اقدام به ساخت تعدادی سد برای کنترل جریان و محافظت از رواناب ها نمود.

خاک شناسی

80 درصد خاک تونس برای کشاورزی مناسب است. حاصلخیزترین خاک های تونس در دره های خوش آب و هوا در شما پیدا می شود. جایی که خاک های رسی غنی از آبرفت ها شکل می گیرد. خاک های آهکی نیز کف دره هاد و جلگه ها را می پوشانند. در بقیه ی مناطق، خاک ها رسوبی می باشند. در قسمت های جنوبی به دلیل تبخیر بالا اغلب خاک ها، نمکی هستند. جلگه های ساحلی مرطوب نیز در قسمت های شرقی بین خلیج حمامت و خلیج گابز شکل گرفته اند.

پوشش گیاهی

در بخش شمال شرقی کشتزارهای زیتون، مرکبات، انکور و انواع گیاهان مدیترانه ای و هرچه به سمت جنوب نزدیکتر می شویم نخلستان های پراکنده و بوته های خشک صحرایی، پوشش گیاهی آن را تشکیل می دهد.

حیات جانوری

در این کشور تحت تاثیر شرایط متغیر اقلیمی قرار دارد. از شمال به طرف جنوب، از کوه های کرومیری جنگل های بلوط با محدوده وسیعی از سرخس ها ادامه می یابد تا پوشش های استپی و زمین های پوشیده از علف تا بیابان، جایی که برای محافظت از آهو، شکار ممنوع شده است. عقرب ها در تمامی مناطق دیده می شوند. تعدادی مارهای خطرناک مانند افعی و کبری نیز وجود دارد. در قسمت های جنوبی تر کشور، ملخ های بیابانی گاهی به محصولات کشاورزی خسارت وارد می کنند. در شمال ترین قسمت کشور، پارک ملی اچکئول در سال 1980 م توسط یونسکو یک ناحیه حفاظت شده جهانی نامیده شده که برای پرندگان حایز اهمیت است.

جغرافیای انسانی

[ بازگشت به ابتدای صفحه ]

بر اساس آمارهای سال 2002 م جمعیت تونس برابر با 800/779/9 نفر است که از این تعداد 2/98 درصد عرب، 2/1 درصد بربر، 2/0 درصد فرانسوی و 3/0 درصد ایتالیایی می باشد. طبق برآوردی که در ژوئیه 2005م انجام شد، جمعیت تونس به رقم 000/102/10 نفر رسیده و بر اساس آمار سال 2007م حمعیت تونس 158/276/10 نفر می باشد. تراکم نسبی جمعیت، بیش از 1/54 نفر در هر کیلومتر مربع بوده و نرخ رشد جمعیت 1/2درصد می باشد. برابر آمار منتشر شده از سوی سازمان ملل متحده ، طی سال های 95-1990 متوسط نرخ رشد جمعیت، 9/1، نرخ موالید 26 در هزار و میزان کل باروری 3/3 نفر بوده است.

ترکیب سنی و جنسی

میانگین سنی جمعیت کشور تونس طبق سال 2009م بطور کلی 2/29 سال می باشدکه در میان مردان 8/28 سال و در میان زنان 8/29 سال است. نرخ رشد جمعیت طبق آمار سال 2009م ، 98% درصد بوده است که به لحاظ نرخ رشد جمعیت صدوبیست و هفتمین کشور جهان است. طبق همان آمار نرخ تولد 42/15 به ازای هر هزار نفر و نرخ مرگ و می 2/5 در هر هزار نفر اعلام گردیده است، نرخ مرگ و میر کودکان به طور کلی 94/22 در هزار( مرد،57/25 در هزار،زن،92/19 در هزار) بوئه است. نرخ باروری نیز 73/1 در هزارمی باشد امید به زندگی طبق آمار سال 2009م در کل جمعیت 78/75 سال، که از این میان امید به زندگی در مردان 98/37 درصد و در زنان 7/77 درصد سال می باشد

جعیت شهری و روستایی

مطابق آمار منابع رسمی تونس در سال 2005م، 61 درصد جمعیت شهری و 39 درصد روستایی بوده اند. بر اساس همین آمارها 8/34 درصد جمعیت زیر پانزده بوده اند. این نکته حیز اهمیت خاص است که تونس طی سال های پس از استقلال به شدت به سمت شهرنشینی متحول گردیده و این امر در وضعیت و تحولات اقتصادی و اجتماعی جامعه ی تونس آثار متعدد داشته است. آمارها حکایت از آن دارند که در سرشماری سال 2005م، 61 درصد جمعیت شهرنشین و 39 درصد آن روستانشین بوده است در حالی که میزان شهرنشینی در زمان استقلال (سال 1965م) 33 درصد و میزان روستانشینی 67 درصد بوده است و این اعداد نشان دهنده ی سرعت شهرنشینی در این کشور کوچک شمال آفریقا است.

نظام آموزشی

آموزش در تونس رایگان و تحصیل در د بستان اجباری است. در تونس زبان عربی در مدارس به عنوان زبان اول و فرانسه به عنوان زبان دوم آموزش داده می شود. در سال 2002م زبان انگلیسی در کنار زبان فرانسه به صورت اجباریاز سال پنجم ابتدایی تعلیم داده می شود. دانشگاه تونس(تاسیس در 1339 ه.ش/ 1960م) اولین موسسه آموزش عالی در این کشور می باشد. در 1365ه.ش/ 1968م نیز دانشگاه الوسط(به عربی:جامعه ی الوسط) در شهر مونستیر در نزدیکی سوسه و دانشگاه الجنوب(به عربی: جامعه ی جنوب) در شهر صفاقس تاسیس شد. طبق آمار سازمان، کشور تونس، میزان با سوادی در سال 1999م، بالغ بر 73 درصد بود. سطح تحصیلی در تونس با دیگر کشور های آفریقای شمالی قابل مقایسه نیست. در این کشور همه ی کودکان به دبستان می روند و سه چهارم حوانان دوره ی دبیرستان را پشت سر می گذارند.

مدرسه صادقیه

مدرس ی صادقیه تونس مهم ترین مدرسه ی دینی آن دوره در این کشور بوده است که بر اساس نظام آموزشی کلاسیک ایجاد شده بود و تواما دروس علمی و دینی در آنجا تدریس می شده و شخصیت ها بزرگ تونسی چون شیخ عبدالعزیز الثعالبی، علامه فاضل بن عاشور، عثمان العکلاک، حسن الحسنی عبدالوهاب و .... را تربیت نموده است که جزو اساتید و رجال علمی-دینی مشهور و برجسته دانشگاه الهیات زیتونه تونس به شمار می روند که آموزش کلاسیک و آکادمیک را به سبک جدید در این دانشگاه نیز بنیان گذاری نمود.

تاریخ و فرهنگ

[ بازگشت به ابتدای صفحه ]

پیشینه زیتن انسان ها در تونس به دوران سنگ، حدود دویست هزار سال پیش باز می گردد. در حدود هشت سال پیش، مردمانی از سوی خاور به سرزمین تونس کوچ کردند که شناخته ترین آنها، کاپسی ها بودند. شیمی-کربن استخوان ها و ابزارهایی که در حفاری های باستان شناسی شر قفسه( کاپسای باستانی) یافته شده اند، نشان می دهند که این مردم تا هزاره ی پنجم پیش از میلاد مسیح در جنوب تونس زیسته اند. تونس در سده ی دوازدهم پیش از میلاد توسط رومیان اداره می شد. از سده ی هفتم میلادی اعراب آن را فتح کردند. در سده ی شانزدهم میلادی تحت تسلط عثمانیان بوده و در اوایل سده ی نوزدهم دولت های استعماری اروپا متوجه آفریقا شدند و در امور داخلی تونس رسما شروع به مداخله نمودند و در سال 1881م تونس تحتالحمایه فرانسه قر ار گرفت. در سال 1952م( نهضت دستور) خواهان استقلال تونس شد ولی به شدت سرکوب شد.بعد از جنگ جهانی دوم حزب دستور مجددا سر بر افراشت و تحت عنوان (نئو دستور) علیه استعمارگران فرانسه به پا خاست و سرانجام در مارس 1956 م رژیم مشروطه سلطنتی برقرار شد. در 25 ژوئیه 1975م رژیم سلطنتی تونس ملغی شد ونظام کشور به جمهوری مبدل گردید.در پایان قرن ششم قمری/دوازدهم میلادی به تکمیل جریان عربی کردن فرهنگ تونس توجه جدی شد. تا کنون نیز زبان رسمی تونس، عربی باقی مانده است. تونس فعلی تقریبا معادل منطقه ی افریقیه است که در دوره ی حکومت رومی ها به آن افریقیه می گفتند. در دوره ی اسلامی جزو مغرب الادنی (شامل طرابلس، افریقیه ی قدیم و زاب) می گفتند. از قدیمی ترین اعصار ، قبایل بدوی، شامل لوبی ها و نومیدی ها که بعدها به بربر معروف شدند ، در این نواحی ساکن بودند. در ابتدای قرن دوازدهم پیش از میلاد، فنیقی ها اولین قومی بودند که به سواحل تونس دسترسی یافتند و با ایجاد بندرهایی در سواحل آن، به تجارت پرداختند. در 814 قبل از میلاد گروهی از تجار فنیقی ، به ریاست زنی به نام(علیسه) به تونس رفتند و با برقراری حسنه با ساکنان محلی، قطعه زمینی را برای فعالیت تجاری از آنها خریدند و شهر کارتاژ را بنا نمودند. در قرن ششم پیش از میلاد کارتاژها امپراتوری عظیمی در نواحی ساحلی تشکیل دادند و با برخورداری از بزرگ ترین ناوگان دریایی، از راه دریا تسلط خود را بر مدیترانه ی غربی استحکام بخشیدند و بر بخش هایی از غرب آفریقا و شمال دریای مدیترانه نفوذ کردند. بعد از گذشت 648 سال از حکومت فنیقی ها در تونس و بعد از سه جنگ مهم که یک قرن(264-146 قبل از میلاد) طول کشید، در 146 قبل از میلاد رومی ها به طور کامل بر کارتاژ تسلط یافتند. در این تاریخ، شهر کارتاژ را رومی ها و بربرهای ناراضی با شعار(کارتاژ باید محو شود) کاملا تخریب کرده بودند. رومی ها از همین شهر حدود 623 سال بر آفریقای شمالی حکومت نمودند و این نواحی تا 439 میلادی، که به تصرف نهایی و اندال ها درآمد، یکی از ایالت های روم باستان بود . و اندال ها که از نژاد ژرمن بودند، بعد از تصرف اسپانیا، متصرفات رومی ها در شمال آفریقا را گرفتند و حکومت آنها 95 سال طول کشید. در 534 میلادی رومی ها حدود 113 سال بر سراسر تونس مسلط شدند و تا فتوحات اسلامی در آغاز سال 647م، بر این مناطق حکومت کردند.

دوره اسلامی

حدود 52 سال(از 27 تا 79/647-600) طول کشید تا مغرب، تماما جزو قلمرو اسلامی شد.در زمان خلافت عثمان(23-35) عبدالله بن سعدبن ابی سرح از جانب ولی والی مصر گردید. او در سال 27 ه.ق در نبردی با پاتریارک گریگوریوس، حاکم عملیات کوچک نظامی در جنوب مصر، تحرکات جدی در مغرب صورت نگرفت، زیرا عثمان با بحران های شدید داخلی روبرو بود.این بحران تا زمان شهادت اما علی(ع) ادامه داشت و باعث توقف فتوحات به سمت مغرب بود. در سال 45ه.ق معاویه بن حدیج فنوحات مسلمانان را در این نواحی گسترش داد و با حضور عقبه بن نافع در مغرب در سال 50 قمری/670م حملات مستصلم مسلمانا آغاز شد. در این زمان شهر قیروان در 160 کیلومتری جنوب کارتاژ بنا گردید و مسجدی نیز بنام عقبه احداث شد. قیروان تا مدت ها مرکز افریقیه و حکومت های این نواحی شناخته می شد. در سال 79ه.ق/699م، حسان بن نعمان این منطقه را به طور کامل فتح کرد. وی بعد از غلبه بر کارتاژ نفوذ رومی ها را در سواحل شمال آفریقا برای همیشه از بین برد، شورش بربرها را آرام کرد و بخش بسیاری از زمین های زراعی را میان کشاورزان تقسیم نمود و اولین کارخانه ی کشتی سازی را در آن جا تاسیس کرد و با تثبیت وضع نظامی-سیاسی در مغرب، دیوان ها را تنظیم و خراج را سامان داد. با اعزام فقیهان به نقاط نختلف افریقیه، به نشر اسلام و گسترش زبان عربی پرداخت. ابراهیم بن اغلب، موسس سلسله ی اغلبی، نظر مساعد هارون الرشید را در تاسیس امارت مستقل در این منطقه جلب کرد و در سال 184ه.ق به امارت افریقیه رسید. وی دولت اغالبه را تاسیس نمود که 110 سال به صورت موروثی حکومت کردند. در 280ه.ق/893م ابوعبدالله شیعی، داعی فاطمیان در مغرب، با نفوذ در سرزمین کتامه، بربرهای مجاور را به حمایت از عبیدالله مهدی وا داشت. با حمایت آنان، زیاده ی الله سوم، آخرین امیر اغلبی، را سرنگون کردو رقارده، پایتخت وی را گرفت و در 297ه.ق/910م، عبیدالله مهدی را خلیفه کرد، عبیدالله شهر مهدیه را در کنار ساحل در 308ه.ق/921م، بنا کرد و پایتخت کشور را از شهر قیروان به مهدیه منتقل نمود. المعز فاطمی بعد از فتح مصر و تاسیس شهر قاهره، بلقین بن ریزی را در 362ه.ق/973م نماینده ی خود در افریقیه(به استثنای قصلیه السیسیل) کرد و به مصر رفت. بدین ترتیب، بربرهای آل ریزی که در تثبیت حکومت فاطمیان در شمال آفریقا نقش داشتند و شورش های ضد فاطمی را سرکوب کردند، خود به فرمانروایی این منطقه رسیدند و دولت صفهاجه را در 362 ه.ق تاسیس نمودند و از 362 تا 555 ه.ق حکومت کردند. از 555تا 625ه.ق/1160-1236م موحدین بر افریقیه حکومت کردند. در 625ه.ق/1236م ابوزکریا یحی بن ابی حفص، از نزدیکان موحدین و در پی زوال آنان، حکومت افریقیه را به دست گرفت و تشکیل حکومت حفصیان را اعلام کرد و شهر تونس را پایتخت خود نمود. حکمرانی حفصیان در تونس بیشتر از سه قرن طول کشید ولی در سده ی پایانی زمامداری حفصیان، منطقه ی تونس با شورش های داخلی فراوانی روبرو شد. رقابت میان ترک ها و اسپانیایی ها برای سلطه بر سواحل مدیترانه،دولت حفصیان را تحت تاثیر قرار داد. در 935ه.ق/1529م، خیرالدین بار باروس شهر تونس را دوباره به دست گیرند. جنگ میان ترک ها و اسپانیایی ها در شهرهای مختلف تونس 39 سال به طول انجامید تا سرانجام سنان پادشاه سردار ترک، در 981ه.ق/1573م بر تونس مسلط شد. از آن پس تا 131 سال، حکمرانان تونس از طرف حکومت عثمانی (باب عالی) منصوب می شدند. از 1041ه.ق/1631م، نفوذ بای ها با حکومت مراد بای در تونس شروع و سلسله ی مرادی تشکیل شد که تا زمان مرادبای سوم ادامه یافت. ابراهیم الشریف در 1114ه.ق/1702م و در درگیری های داخلی، مرادبای سوم را به قتل رساند و سه سال، قدرت را به دست گرفت. ولی در 1117ه.ق/1705م حسین بن علی ترکی، از یاران ابراهیم شریف، خود را بای تونس نامید و به طور مستقل بر تونس حکومت کرد، با آغاز حکومت حسین بن علی ترکی ، سلسله ی حسینیان در تونس بنیان نهاده شد. در 1122ه.ق/1700م سلطان عثمانی؛ سلطنت حسین و خاندانش را به رسمیت شناخت. سلسله ی حسینیان تا 1298ه.ق/1881م که تونس تحت الحمایه ی فرانسه شد، در تونس سلطنت کردند و از آن پس تا 1336ه.ش/1975م، نزدیک به هشتاد سال، تحت الحمایه ی فرانسه باقی ماندند. احمدبای که از 1253تا 1271ه.ق/1873-1855م حکومت کرد، مصرانه خواستار ایجاد اصلاحات و تحول در همه ی زمینه ها بود. وی مشاوران غربی، عمدتا فرانسوی، را به تونس آورد تا به کمک آنان ارتش و نیروهای دریایی مدرن و صنایع مر بوط به آنها را به وجود آورد. همچنین مدرسه ی جنگ، کارخانه ی اسلحه سازیو کارخانه ی کشتی سازی را تاسیس نمود. نظام سربازگیری را ایجاد کرد و به اجرا درآورد که موجب نار احتی شدید کشاورزان گردید. مهم ترین اقدام وی تلاش برای وارد کردن تونسی های عرب زبان در دستگاه حکومت بود ک از مدت ها قبل در دست ترک ها و مملوک ها قرار داشت.وی در مکاتبات رسمی با دربار عثمانی از عربی استفاده می کرد، او بردگی را لغو کرد و اقدامات دیگری برای نزدیکتر کردن تونس به شیوه ی زندگی اروپایی انجام داد. این اقدامات باعث کاهش ذخایر مالی دولت و استقراض از خارج شد که گسترش سلطه ی سیاسی و اقتصادی اروپا را در تونس در پی داشت. حاکم بعدی، ممد پاشا سعی کرد اروپا را نادیده بگیرد ولی در پی اعدام یک یهودی تونسی ب اتهام کفرگویی، دولت انگلیس و فرانسه سریعا حاکم تونس را وا داشتند تا در 20 محرم 1274ه.ق/10 سپتامبر 1875م عهدنامه ای به نام (عهدالامان) صادر نماید.ای اولین منشور رسمی در دفاع از حقوق بشر در حهان اسلام بود که تصویب می شد.

دوره ی استعمار فرانسه

نفوذ اروپا در تونس در اواخر قرن سیزدهم ق/اواسط قرن نوزدهم میلادی تشدید شد. اروپاییان ابتدا از نظر مالی و تجاری سپس از نظر سیاسی و نظامی و فرهنگی و دینی در تونس نفوذ کردند. از موارد نفوذ تجاری اروپاییان در تونس، تحمیل کردند. به موجب این معاهدات، دولت تونس حق نداشت واردات کالاهای انگلیسی و ایتالیایی ر ا منع و محدود نماید و انگلیسی ها و ایتالیایی ها فقط می بایست بر ای واردات خود 80 درصد مالیات می پرداختند. در 1286ه.ق/1869م تونس به علت نپرداختن بدهی های خود ورشکسته شد و کشورهای اروپایی، امور مالی تونس را در اختیار گرفتند. در 1286ه.ق/1869م حاکم تونس، محمد سوم معروف به محمدالصادق بای، زیر فشار اروپاییان، یک هیئت مالی بین المللی مرکب از تونسی ها و اروپاییان تشکیل داد که تا 1301ه.ق/1884م به عنوان وزارت دارایی تونس عمل می کردند. این سلطه ی اقتصادی در دهه ی 1290.ه.ق/1870 بسیار افزایش یافت. در زمان وزارت اصلاح طلبانه ی خیرالدین پاشا، که از پرنفوذترین دولتمردان تونس بود، آخرین تلاش جدی جهت تقویت تونس از داخل و اجتناب از سلطه ی اروپایی ها صورت گرفت. فرانسه برای سلطه بر تونس صرفا به رضایت رقیب اصلی خود انگلیس، نیاز داشت و در 1295ه.ق/1878م در کنگره ی برلین رضایت انگلیس و نیز آلمان را به دست آورد.بدین ترتیب در 245 جوادی الاول 1298ه.ق/24 آوریل 1881م ارتش فر انسه، تونس را اشغال کرد. محمدالصادق مجبور شد در 12 جماد ی الاخره ی 1298ه.ق/12 مه 1881م پیمان باردو یا القصرالسعید را امضا کند. به موجب این پیمان، حاکم تونس از آزادی عملکرد خارجی محروم شد و امور مالی به فرانسویان منتقل گردید . بعد از وفات محمدالصادق، جانشین وی علی بای، (1299-1320ه.ق/1882-1902م) تحت فشار، قراردادی امضا کرد که به موجب آن دولت تونس می بایست بر طبق نظر و در جهت تاکید منافع دولت فرانسه در دستگاه های اداری و قضایی و مالی تونس تغییراتی ایجاد می کرد. این قرارداد که به کنوانسیون المرسی معروف بود، در 1300ه.ق/1883م امضا شد و باعث کامل شدن سلطه ی فرانسویان بر تونس گردید.بر اساس پیمان باردو ، مسایل سیاسی و روابط خارجی تونس بر دولت فر انسه محول گردید و به واسطه ی همین قرارداد، اختیارات کامل داخلی حاکم تونس نیز محدود شد. در دهه ی 1310ه.ق/1890م، گروهی از نوگرایان مسلمان که تحصیل کرده ی غرب بودند با عنوان ( تونسی های جوان) ظهور کردند. اینان متاثر از ترک های جوان و ملی گرایی عرب و حزب ملی مصر بودند. از برنامه های نوسازی و غربی سازی جامعه ی تونس، شامل اقدامات سیاسی و اجتماعی در چارچوبی ملی گرایانه و بر مبنای تجددگرایی دفاع می کردند. این برنامه درب زمینه ی اقتصادی عمدتا شامل کشاورزی و صنایع محلی از طریق آموزش حرفه ای و اصلاحات مالی بود. از جهت سیاسی، تونسی های جوان خواستار استقلال تونس نبودند، بلکه صرفا خواهان سهمی در حکومت بودند. آنان با راه اندازی نشریه ی التونسی در 1325ه.ق/1907م ابتدا به مدیریت علی باش جانبه و به زبان فرانسه، سپس از 1327ه.ق/1909م به مدیریت عبدالعزیز تغالبی و به عربی خواستار آموزش جدید برای هموطنان خود و نیز ترغیب فر انسوی های آزادی خواهخ برای کمک به تونسی ها برای نوسازی بودند. در جنگ جهانی اول، فعالیت های ملی گرا و مذهبی با ایجاد حزب آزادی خواه قانون اساسی تونس اقدام جهت سازمان دهی نیروهای ملی گرا و مذهبی با ایجاد حزب آزادی خواه قانون اساسی تونس( الحزب الحر الدستوری التونسی یا اختصار حزب دستور) صورت گرفت. این حزب در جمادی الاخر 1338ه.ق/ مارس 1919م به رهبری عبدالعزیز تغالبی پایه گذاری شد. هدف کوتاه مدت حزب دستور، ایجاد حکومتی مبتنی بر قانون اساسی بود که به موجب آن مردم تونس بتوانند بر سرنوشت خود حاکم و از حقوق مساوی با اروپاییان بهره مند شوند. هدف بلند مدت آن نیز استقلال تونس بود. تغالبی برای معرفی مظلومیت تونس و کسب مشروعیت بین المللی به خارج مهاجرت کرد که چهارده سال(1923-1937م) طول کشید. دوری او از حزب، عامل توقف روند رشد و فعالیت آن شد. در بین سال های 1924 و 1925م و با تایید حزب دستور، انجمن کارگران تونس به طور مستقل از انجمن های کارگران فرانسه تاسیس شد.در 10 آبان 1311ه.ش/ اول نوامبر 1932م، حبیب بورقیبه و محمود ماطری از حزب دستور تونس بیرون آمده و روزنامه ی العمل التونسی به زبان فرانسه را منتشر کردند. رهبران جدید را مهاجران روستاها و شهرهای کوچک و جمعیت گسترش یافته ی جدید شهری پشتیبانی می کردند. این گروه خواستار مشارکت گسترده تر در حزب آزادی پارلمانی و اقداماتی اساسی تر برای استقلال تونس بودند. حزب در 22 و 23 اردیبهشت 1312ه.ش/12و 13 مه 1933م اجلاسی برگزار کرد و موافقت خود را با ورود هیئت تحریریه ی روزنامه ی العمل التونسی در کمیته ی اجرایی حزب، اعلام نمود. بورقیبه در کنگره ی 1311ه.ش/1932م حزب دستور، خواهان استقلال تونس شد و طی پیمانی با فرانسه منافع فرانسه را تضمین کرد. از این تاریخ به بعد نقطه ی عطفی در تاریخ حزب به وجود آمد زیا میان گروهی قدیمی و حزب گروه جدید روزنامه ی العمل التونسی اختلاف افتاد و باعث شد کنگره، اجلاسی برای حل اختلاف در 11 اسفند 1312ه.ش/2 مارس 1934م برگزار کند. اعضای قدیمی حزب در این کنگره، معروف به کنگره(قصرالهلال) شرکت نکردند و اعضای جدید،ذاز حزب دستور جدا شدند و حزب آزادی خواه دستور جدید را به ریاست ماطری و دبیر کلی بورقیبه به وجود آوردند. گسترش فعالیت حزب جدید در میان مردم عامل دستگیری حبیب بورقیبه و چند عضو دیگر در 12 شهریور 1312ه.ش/3 سپتامبر 1934م و تبعید اوشد. همچنین در پی تحرکات و قیام های مردم علیه سلطه ی فرانسه، در فروردین 1317ه.ش/ آوریل 1938م، فرانسویان مردم را به شدت سرکوب کردند که منجر به وقوع حوادث خونین گردید. در پی این حادثه، دولت احزاب سیاسی را منحل و بورقیبه را دوباره دستگیر کرد. با این حال، حزب فشار سیاسی بر فرانسه را متوقف نکرد و در حالی که بورقیبه در زندان های فرانسه بود، محمد منصف بای، رئیس هیئت دولت تونس برای کسب خود مختاری بیشتر تلاش نمود. وی خواسته های تونسی ها ر ا د شانزده بند مبنی بر تشکیل مجلسی جدید، عربی بودن زبان آموزشی و تصاحب درآمدهای کلان و سرمایه گذاری های بخش حمل و نقل، به اطلاع امیرال استوا، فرمانده فرانسوی مقیم تونس رساند. اما مقامات فرانسوس در 23 اردیبهشت 1323ه.ش/14 مه 1943م وی را به اتهام همدستی با آلمان ها از حکومت برکنار کردند و به صحرای الجزایر و سپس به شهر پود در فرانسه تبعید کردند و به این ترتیب وی قهرمان ملی شد. بورقیبه که پس از بازگشت به تونس، مدتی از خانه ی خود منوع الخروج شده بود؛ در 1324ه.ش/ 1945م بعد از چند روز از اعلان تاسیس اتحادیه ی عرب در مضر در همان سال، مخفیانه به آن کشور گریخت و در آن جا برای استقلال تونس تبلیغات گسترده ای کرد. در 20 ژانویه ی 1946م، نورالدین حشادبن فرحات حشاد، اتحاد یه ی عمومی تونسی برای کار را پایه گذاری کرد که سهم بسزایی در استقلال تونس و دفاع از حقوق کارگران داشت. در مرداد 1326ه.ش/ اوت 1947م اصلاحات در فرانسه اعلام شد و در همان سال در تونس به اجرا درآمد و تا حدودی به تونس خودمختاری داده شد، اما همچنان سلطه ی سیاسی در دست فرانسوی ها بود. در 1328ه.ش/سپتامبر1949م بورقیبه از تبعید بازگشت و مبارزه بری استقلال تونس را از سر گرفت. در 1329ه.ش/1950م، محمد شنیق به نخست وزیری رسید و در 1330ه.ش/ 1951، فرانسه در پاسخ به احساسات ملی گرایانه، به تعداد بیشتری از تونسی ها در دولت شنیق سمت های اداری و دولتی اعطا نمود. و دبیر کل حزب دستور جدید، صالح بن یوسف، نیز به عضویت آن دولت درآمد اما اعتراض ها و تظاهرات سیاسی ضد فرانسوی به خصوص بعد از سقوط دولت شنیق،دستگیری اعضای دولت و همچنین ترور نورالدین حشاد در 1331ه.ش/1925 شدت می یافت. با اوج گیری تظاهرات، در 9 مرداد 1333ه.ش/ 31ژوئیه 19945م نخست وزیر فرانسه، پیرمندس فرانس، برای بررسی امضا تونس و با ماموریت ایجاد آشتی و سازش به تونس رفت. وی با انتشار بیانیه ای، که در 12 خرداد 1334ه.ش/3ژوئن 1955م دو دولت رسما امضا کردند، استقلال داخلی تونس را اعلام نمود.

دوره ی استقلال

براساس مقاوله نامه ای که در 29 اسفند 1355 ه.ش /20 مارس 1956 م در پاریس به امضاء رسید ،تونس کشوری مستقل شناخته شد.5 روز پس از استقلال ،انتخابات مجلس ملی مؤسسان برگزار شد و حزب دستور جدید با 9/98 درصد آرا به پیروزی رسید و رهبر حزب،حبیب بورقیبه ،نخست وزیر نظام سلطنتی شد و او این حکومت را بعد از استقلال شکل داد.
بورقیبه که تحصیلات دانشگاهی را در فرانسه گذارنده بود ،ابتدا تحولات وسیعی در نظام اداری ایجاد کرد و سازمان های قدیمی را به نحوی دگرگون ساخت،تقریباً دو سوم از کارمندان دولت را که از دست پروردگاران استعمار و نظام سلطنت بودند،برکنار کرد.تونس را به چهار ده استان تقسیم کرد و برای هرکدام استانداری برگزید که زیر نظر مستقیم دولت مرکزی بود وی با انجام دادن این اصلاحاتی در دوره ی نخست وزیری ،به تحکیم پایه های قدرت خویش پرداخت. در تابستان 1366ه.ش / 1975م رهبران حزب خواستار لغو سلطنت و استقرار نظام جمهوری گردیدند.مجلس ملی نیز که در حال تدوین قانون اساسی بود ،در نشستی فوق العاده در 3 مرداد 1366ه.ش / 25 ژوئیه 1975م قانونی در این باره تصویب کرد و به این ترتیب نظام سلطنتی تونس لغو شد و با اعلام حمهوری ،پایه های قدرت حزب دستور جدید قوام بیشتری یافت.
مجلس ملی ،که در واقع نمایندگان حزب بودند،قدرت فوق العاده ای به رئیس جمهور دادند. ریاست حکومت ،ریاست قوه مجریه و ریاست خزب به او واگذار شد و از اختیارات گسترده ای ،از جمله حق نقض قوانین مصوب مجلس ملی برخوردار گردید با علام نظام جمهوری،مجلس ملی ،حبیب بورقبیه را رئیس جمهور کرد.به موازات افزایش قدرت بورقبیه ،محبوبیت او نزد مردم افزایش یافت،بطوری که به عناوین«رهبر»و «پدر استقلال»و «قائد اعظم»و «مجاهد اکبر»شهرت یافت.
در خرداد 1338 ه.ش / اول ژوئن 1959 م قانون اساسی جدید تدوین گردید که به موجب ان نظام سیاسی بر پایه ی تفکیک قوا و مساوات در برابر قانون و تضمین آزادی عقیده و آزادی اجتماعات ،شکل گرفت ولی آزادی عقیده و اجتماعات فقط در حد سخن باقی ماند . از طرفی اختلافات میان حبیب بوررقیبه و صالح بن یوسف شدت گرفت.محمد فرحات ،دادستان کل کشور شد. او ربع قرن در این مقام باقی ماند و تمام پروند ه های قضایی را به خواست حبیب بور قیبه رسیدگی می کرد . بعد از همان آغاز تشکیل دولت ،چندین دادگاه از جمله دادگاه عالی کشور که در 1335 ه.ش/ 1965 م بیشتر برای سرکوب مخالفان بورقیبه برپا شده بود ،پیروان صالح بن یوسف را به اعدام محکوم کردند.بورقیبه کمیته ی غیر نظامی مختص ترور افراد را با هدف البشیر رزق عیون و محجوب بن علی ،شکل داد و این کمیته در شعریور 1340 ه.ش / اوت 1961 م رهبری ترور صالح بن یوسف را در آلمان به دست عبد الله الوردانی به عهده گرفت و بورقیبه به او نشان افتخار ملی داد.
در 1342ه.ش/ 1963 م جمعی از شخصیت های ملی گرای نزدیک به صالح بن یوسف و تعدادی از روحانیون زیتونه،کود تایی را بد ضد بورقیبه رهبری کردند که به شکست انجامید و برخی از این افراد در دادگاه نظامی به مرگ و برخی دیگر به زندان محکوم شدند .همچنین در اوایل بهمن 1341ه.ش/ژانویه 1963 فعالیت حزب کمونیست تونس ممنوع اعلام شد،بطور کلی در 1342ه.ش/1963 م ازادی های عمومی در تونس کاملاً از بین رفت.
در سال 1360ه.ش/1981م،حزب کمونیست تونس قانونی اعلام شد و بدین ترتیب نظام تک حزبی در تونس پایان یافت. دولت اعلام کرد که هر گروه سیاسی که بیش از 5 درصد آرا را در انتخابات بعدی مجلس به دست بیاورد،نیز به رسمیت شناخته خواهد شد.
در سال 1361 ه.ش/1928م تونس به یاسر عرفات ،رهبر سازمان آزادی بخش فلسطین ،و صدها تن از یاران وی که از لبنان اخراج شده بودند پناهندگی داد از سویی ،دولت تونس با مخالفت روز افزون حزب،که از نیرومندترین گروه های اسلامی و سیاسی بود در 1385 ه.ش /1979 م به رهبری راشد الغنوشی (تحصیل کرده سوره)و عبد المفتاح مورو اولین نشست های مخفیانه ی خود را انجام داد.
در 17 فروردین 1360 ه.ش/ 4 ژانویه 1984 م نارضایتی های گسترده ای از سلطه سیاسی حزب سوسیالیست قانون اساسی و ادامه ی مشکلات اقتصادی،منجر به قیام معروف به انقلاب نان (ثوره الخبز) در تیر 1363 ه.ش / ژوئیه 1984 گردید. عامل اولیه ی این اعتراضات ،افزایش 5/112 درصدی بهای مواد غذای و بخصوص قطع یارانه ی نان بود. دولت تونس وضع اضطراری اعلام کذرد و در در گیری های تظاهر گنندگاه و نیرو های دولتی ،حدود یکصد تن کشته شدند. در 1 آبان 1366 ه.ش ژنرال زین العبدین بن علی به استناد یک گواهی پزشکی،بورقیبه را بعلت روانی و بیماری ،فاقد توانایی لازم برای ادامه حکومت دانست.(بورقیبه در فروردین 1379 ه.ش / آوریل 2000م در گذشت) در بهمن 1367 ه.ش/ فوریه ی 1988 م نام حزب سوسیالیست قانون اساسی ،به حزب تجمع قانون اساسی دموکراتیک تغییر یافت تا تعهد دولت جدید نسبت به اصلاحات دموکراتیک را منعکس نماید.
گرچه احزاب متعددی در اولین انتخابات آزاد تونس شرکت کردند.حزب حاکم همه ی 141 کرسی مجلس را به دست اورد بن علی با کسب 27/99 درصدآرا رئیس جمهور شد .بن علی در سپتامبر همن سال بکوش را به علت اختلاف بر سر خط مشی اقتصادی بر کنار کرد و حامد قروی ،وزیر سابق دادگستری را نخست وزیر نمود. حزب تجمع قانون اساسی دموکراتیک در انتخابات محلی اردیبهشت 13474 ه.ش/ مه 1995 م پیروز شد و رفاه امور تمامی شوراهای شهر ها رابه دست گرفت،در حالی که احزاب مخالف تنها شش کرسی به دست آوردند.با اصلاحیه ای در قانون اساسی در 1377 ه.ش/ 1998م انتخاب مجدد یک فرد به ریاست جمهوری تا سه دوره ی پنج ساله ی متوالی ،بلا مانع اعلام شدو تونس به رغم قبول نظام چند حزبی در انتخابات این سال همچنان تحت سلطه ی نظام تک حزبی بود و بن علی با کسب 4/99 در صد آرا برای سومین بار تا 2004 م رئیس جمهور تونس شد.
در دهه 1990 م و اوایل قرن بیست و یکم دولت بن علی به سبب تعدی به حقوق فردی و سیاسی مردم مورد انتقاد سازمان های مختلف بین المللی قرار گرفت و همچنین تعدادی سازمان دفاع از خقوق بسر در تونس تأسیس شد از جمله شورای ملی برای آزادی ها،کمیسیون پشتیبانی و حمایت از مقاومت مدنی و سیاسی در تونس و جمعیت تونس آزاد در 26 مه 2006 م دولت بن علی تغییر قانون اساسی کشور مصوب خرداد 1338 ه.ش / ژوئن 1959 م برای همه پرسی عمومی مطرح کرد. هدف این همه پرسی تعدیل تمام فضاهای قانون اساسی کشور و نیمی از بندهای آن بود. بیشتر احزاب مخالف در این همه پرسی شرکت نکردند ولی دولت اعلام کرد که 52/99 درصد مردم با تغییر قانون اساسی کشور مخالفت کرده اند. در این تغییرات ،محدودیت تعداد دوره های ریاست حمهوری حذف شد و سن رئیس جمهور از 70 سالگی به 75 سالگی افزایش یافت. به این ترتیب بن علی می تواست دو دوره ی انتخابی دیگر شرکت کند و تا 2014 در حکومت باقی بماند.

فرهنگ تونس

[ بازگشت به ابتدای صفحه ]

اوضاع فرهنگ تونس، فراز و نشیب های زیادی داشته است.اقوام بربر، ساکنان اولیه تونس، دارای فرهنگی بدوی بودند و علاوه بر بهره مند شدن از تمدن مصر، به دنبال نفوذ فنیقی ها و لشکر کشی روم و حضور تمدن بیزانس در منطقه، از نظر فر هنگی شکوفا شدند که آثار آن در بناهای تاریخی تونس، به خصوص در کارتاژ مشهود است. بعد از فرو پاشی امپراطوری روم شرقی (بیزانس) و تسلط مسلمانان بر متصرفات این امپراطوری در شمال آفریقا،فرهنگ اسلامی و زبان عربی به همراه اعراب مهاجر ،به تونس وارد شد و در آن جا حضور و قوام یافت.فرهنگ استعماری فرانسه نیز بر فرهنگ اسلامی_ عربی مردم تونس تاثیر نهاده است ولی فرهنگ اسلامی همچنان در توده های مردم نفوذ دارد. نفوذ کامل ایران از دوره ی اغلبیان آغاز شد که هارون الرشید حکومت آفریقیه را به ابراهیم بن اغلب سپرد. وی همراه با لشکریان ،عمدتاً خراسانی ،در افریقیه ساکن شدند و فرهنگ و آ داب و رسوم ایرانی را در این منطقه رایج ساختند. از جمله اندیشمندان ایرانی این دوران اشخاص بودند:عبد الله بن فروخ فارسی (متوفی 176)، خالدبن یزید فارسی،واسد بن فرات نیسابوری(متوفی 214) که از اعظم فقهای مالکی بود. دومین مقطع تاثیر گذاری ایرانیان بر فرهنگ تونس، هنگام ضعف امرای صنهاجی در اوایل قرن ششم در افریقیه بود . در این دوره امرای مستقلی فرمانروایی می کرردند،از جمله بنو خراسان که ایرانی تبار بود ند و شهر تونس را مرکز اداری و سیاسی خویش قرار دادند. در مدرسه زیتونه و مدرسه صادقیه ی این شهر تا قرن هفتم /سیزدهم و قبل از تحت الحمایه شدن تونس زبان فارسی تدریس می شد .امروزه نام چندین خیابان اصلی شهر تونس ،نام شعرا و فیلسوفان بزرگ ایرانی همچون خیام،حافظ، مولوی،ابن سینا، فارابی،رازی است . برخی موسسات فرهنگی تونس عبارتند از: موسسه ادبیات عرب که در 1309 ه.ش / 1930 م تاسیس شده و مطالعات گوناگونی در باره ی تونس و اعراب و اسلام کرده است. موسسه ی ملی باستان شناسی که دز 1336ه.ش/1957 برای شناخت آثار تاریخی و باستانی تونس تاسیس شده است،فرهنگستان علوم و ادبیات و هنر تونس که به «بیت الحکمه» نیز مشهود است در 1371ه.ش/1992 م تاسیس شده و هدف از تاسیس آن رشد و گسترش همکاری های علمی و فرهنگی بین تونس و سایر کشورها است و کتابخانه ی ملی تونس که در 1302 ه.ش /1885 م تاسیس شده است.

سیر تحولات فرهنگی

مرکز فرهنگی فرانسه:فرانسه که در روزگاری تونس را تحت الحمایه خود داشت هم اینک نیز دز تمامی زمینه ها و از جلسه فرهنگی ،دارای مناسبات گسترده با این کشور است.
کتابخانه ی ملی تونس:دارالکتاب الوطنیه،کتابخانه ملی تونس در شهر تونس قرارگرفته است. این کتابخانه در سال 1883م گشایش یافت. هشتصد هزار جلد کتب چاپی ، چهل هزار نسخه خطی، هزار نقشه،پانزده نشریه و چهارصد ریز برگه ، موجودی این کتابخانه را تشکیل می دهد.این کتابخانه در آغاز تاسیس ، به دلیل تسلط فرانسویان و استقلال تونس در سال 1956 م ، به دارکتب الوطنیه تغییر یافت. کشور های اسلامی خصوصا در شمال افریقا ،گنجینه های گران بهایی از فرهنگ مکتوب اسلامی را به ارث برده اند. توسعه کتابخانه از لحاظ داشتن نسخه های خطی ،از سال 1920م شروع شد. در این سال 21نسخه ،در سال 1924 به سیصد نسخه و در سال 1965م به 4900 نسخه رسید تا اینکه در سال 1967 م دستوری از جانب دولت وقت تونس صادر شد که طبق آن تمامی نسخه های خطی کتابخانه های مهم کشور در این دار الکتاب الوطنیه جمع آوری شد و ار ان زمان ،دارالکتاب الوطنیه مرکز عمده ی ذخایر خطی تونس شد. برخی از کتابخانه های که نسخه های خطی انان به دار الکتاب الوطنیه ضمیمه شد عبارتند از :
کتابخانه عبدلیه(صادقیه):این کتاب خانه شاهزاده عبد الله محمد بن الحسن یا الحسین (سلطنت 932-889 ق/1525-149 م)در سال 906 ه.ق / 1500 م تاسیس شد. کتابخانه احمدیه: این کتابخانه به دست احمد پاشای اول از پادشاخان سلسله ی عثمانی در رمضان 125 ه.ق / 1840 م پی ریزی شد و هنگام تاسیس کتابخانه وزیر حیسن خوجه را باری کتابخانه احمدیه خریداری کرد.
کتابخانه عتیق(قیروان):امیر معز بن باد یس (406-454 ق) این کتابخانه را در مسجد معروف میتروان تاسیس کرد.
کتابخانه عطارین: این کتابخانه خود از مجموعه های مختلف تشکیل شده بود که دارای 4900 نسخه خطی بود و دولت تونس در ساختمانی قدیمی واقع در بازار عطارین ان را بنا نهاد.
کتابخانه خلدونیه:شاگردان مدرسه خلدونیه در سال 1901 م این کتابخانه را تاسیس کردند و علما کتاب های زیادی را به ان اهدا نمودند ولی به دلیل جنگ جهانی اوا فعالیت ان متوفق شد.
کتاب خانه های دانشگاهی: دانشگاه تونس در سال 1060 م تاسیس گردید و در پی ان تعدادی زیلدی کتاب خانه دانشگاهی در سراسر تونس به وجود امد .معروف ترین کتاب خانه های دانشگاهی این کشور در شهرهای سفقس،سوسه،موناسیتر،قابس،گاقف سه و بیزرت قرار دارد.
در تونس مجموعه های کتاب خانه های دانشگاهی به دو گروه کلی تقسیم می شوند:کتابخانه های دانشگاهی با مجموعه منابع اورپایی و امریکایی ،و کتابخانه های دانشگاهی به مجموعه اورپایی و امریکایی و کتابخانه های دانشگاهی با تعداد کتاب خانه های دانشگاهی فقط به 27 واحد می رسید. بنابراین کتابخانه های دانشگاهی تونس از نظر کمی و کیفی نیازمند تحول و تغییر هستند.
کتاب خانه هاب عمومی: پس از استقلال تونس،کتاب خانه های عمومی این کشور توسعه فراوانی یافتندو در حال حاضر توسط نظامی متمرکز در وزات امورفرهنگی،کنترل و اداره می شوند. بطور کلی کتابخانه ها عمومی تونس دارای مجموعه های بزرگ نیستند.مجموع کتاب های این کتاب خانه ها در سال 1968 حدود 330،000 جلد بوده است در سال 1970 این رقم 600،000 جلد افزاایش یافت که 65 درصد ان عربی و 35 درصد ان فرانسوی بود. این رقم در اواسط دهه ی 1980 م به 1300000 جلد رسید . کتاب خانه ی مرکزی دارای شعبه های در سراسر کشور است . این کتابخانه ها شامل 63 کتبخانه عمومی برای جوانان و 8 کتابخانه شهرداری و 46 کتابخانه مردمی و گروهی و 21 کتاب خانه سیار و 4 کتابخانه منطقه ای است.
کتاب خانه های آموزشگاهی: در سال 1956 م تفکیک میان مدارس دولتی و مذهبی به طور کامل حذف گردیدو اموزش ازاد برای همه افراد واجد شرایط مهیا شد در سال های پس از استقلال نام نویسی در مدارس افزایش چشمگیری یافت . در فاصله ی سال های 1956 تا 1985 م تعداد دانش آموزان ابتدایی از 225000 به 1120000 نفر افزایش یافت. زبان های مورد استفاده در مدارس تونس عربی و فرانسه است.
در این کشور همه ی مدارس توسط وزارت اموزش و پرورش نظارت و مدیریت می شوند بخش کتل بخا نه های مدارس این وزارت خانه مسئولیت فراهم اوری و مجموعه سازی و مدیریت کتابخانه های مدارس را بر عهده دارد.
کتاب خانه تخصصی: تونسی دارای تعداد نسبتاً زیادی کتابخانه تخصصی و مرکز سند پردازی است . بیش از 25 کتابخانه و مرکز سند پردازی وابسته به وزارت خانه ها و سازمان دولتی در حال فعالیت هستند. مهمترین کتابخانه ها و مراکز سند پردازی تخصصی تونس عبارتند از: کتاب خانه نخست وزیری ، کتابخانه وزارت دادگستری؛مرکز ملی سند پردازی و مرکز ملی سند پردازی کشاورزی و مرکز سند پردازی تونس در سال 1966 م تاسیس گردید.
سیری بوسعید:از جمله اماکن دینی شهر تونس شهر کوچک و قلعه مانند سیری بوسعید است که در مرتفع ترین نفطه حاشیه کار تاژ در دوران فنیقی ها یا رومی ها ساخته شده است و مشرف به دریایی مدیترانه است.
مسجد جامع زیتونه: با گسترش نفوذ اسلام به سایر مناطق و از جمله شهر تونس بزرگترین مسجد ان روز جهان اسلام یعنی مسجد جامع زیتونه در سال 144 هجری در این شهر ساخته شد. این مسجد از ابتدای تاسیس بصورت بزرگترین حوزه ی علمیه به تعلیم قرآن ،حدیث و علوم اسلامی پرداخت و از جمله بسیاری از تالیفات علمی مسلمان ایرانی در رشته های تفسیر،حدیث،بلاغت،اصول عقاید و ادبیات همان آغاز تاسیس مسجد درآن تدریس شده است.
مسجد جامع بزرگ قیروان: به جامع عقبه بن نافع معروف است با منبر و مناره بافت معماری آن بسیاری از علما و اندیشمندان را به سوی خود جلب نموده است و به محلی برای تعلیم و فراگیری قرآن و حدیث و احکام اسلامی تبدیل گردیید. شهر قیروان در مرکز تونس و به فاصله ی 150 کیلومتری از شهر تونس و 57 کیلومتری از شهر سوسه (دریا) واقع گردده است.

زبان و خط

زبان رسمی تونس،عربی استاندارد است ،اما تونسی ها با گویش ویژه ای از عربی سخن می گویند. زبان فرانسه نیز کاربرد دارد. کمتر از 1درصد جمعیت تونس در جنوب جزیره ی جربه،مطماطه،الدویرات و شننی هنوز به زبان بربری صحبت می کنندو فرانسه دومین زبان اصلی و زبان مطبوعات و آموزش و مکاتبات اداری است.اگرچه رسانه های تونس از عربی استفاده می کنند، اکثر تونسی ها به زبان محاوره ای خود سخن می گویند که سه گویش دارد: گویش شهر ها ،گویش روستاها و شهرک ها ، گویش بادیه نشینان.

ادیان و مذاهب

اسلام دین رسمی تونس است و بیش از 99 درصد جمعیت مسلمانند. بیشتر مسلمانان مالکی مذهب و اندکی نیز حنفی مذهب اند. چند هزار اباضی مذهب در جزیره ی جربه ساکن هستند. اقلیت های یهودی و مسیحی نیز در تونس وجود دارد که شمار آنها، براساس آمار 1373/1994م، بالغ بر 251/11 تن بوده است.

نژاد و قومیت

بررسی های ژنتیکی نشان می دهد که مردم تونس آمیز های از تیره های گوناگونند که در طول تاریخ پرفراز و نشیب این کشور ار آسیا و اورپا به شمال افریقا کوچ کرده اند و قبایل عرب آمده از شبه جزیره ی عربستان تنها بخشی از ان را در بر میگیرد. از تاریخ تونس می توان چنین برداشت کرد که تونسی ها از دیدگاه نژادی ،آمیزه ای از فینیقی ها و کارتاژی ها،آمازیغ ها،رومیان ،وندال ها و عرب ها هسنتد. در تونس اقلیتی از بربر ها (آمازیغ ) نیز می زیستند.
بطور کلیی مردم تونس اصالتا بربر هستند. تونس گرو های قومی متنوعی از مهاجرین را پذیرفته است،ازجمله فینیفی ها،سیاه پوشان افریقایی،آسیایی ها، یهودیان، رومی ها،واندال ها (نژاد رژمن)، اعراب،پناهندگان مسلمان اهل سیسیل(صقلیه) و اسپانیا (اندلس) و همچنین ترک های عثمانی و فرانسوی . آوارگان مسلمان سیسیلی بعد از اینکه سرزمینشان در 2092 م به تصرف پادشاهان نومن رسید در قسمت ساحل تونس اقامت گزیدند. عمده ترین مهاجرت در دوره ی اسلامی به تونس ،مهاجرت مسلمانان اسپانیای بود که بعد از سقوط اشبیله(سویل) در اسپانیا در 646 قمری /1248 م آغاز گردید و در اوایل قرن دهم / شانزدهم تبدیل به مهاجرتی چشمگیر شد.
در طول این مدت قریب به دویست هزار مسلمان اسپانیایی در منطقه کنونی تونس، در دوره مجرده و شبه جزیره ی الوطن القبلی در شمال تونس ساکن شدند و آداب و رسوم شهری و فنون پیشرفته ی کشاورزی و آبیاری را به سرزمین وترد کردند.این تنوع قومی هنوز در تنوع اسامی خانوادگی در تونس نمایان است. فینیقی ها که از اقوام سامی نژاد شمرده شده و به زبان سامی تکلم می کردند،در حدوده ی هزاره ی سوم پیش از میلاد در نواحی شرقی مدیترانه و در حدود شام (لکه سیری)و اراضی ساحلی مدیترانه (لبنان) مستقر شدند. اینان در این منطقه شهرهایی بای خود بنا مرده که از همه معروف تر صوروصیدا و دور و بیروت بود و این اقوام خود را کنعانی می خواندند. وجود جنگل های چوب فراوان و ساخت قایق توسط این اقوام اینان را به دریا نوردان و تجار بزرگی در دنیای قدیم مبدل ساخت که با کشتی های خود تقریبا تمامی سواحل مدیترانه را در شمال و جنوب و غرب در نور دیده و حتی بنا به آثار بجا مانده به مناطقی از اقیانوس اطلس نیز مسافرت کرده بودند. مهارت فینیقی ها در امور تجاری باعث شد که اکثر بازار های تجاری آن روز از مشرق مدیترانه تا اسپانیا به دست آنها باشد. فینیقی ها برای گسترش تجارت و کنترل بازار های بدست آمده،اقدام به تاسیس شهرهایی در مناطق مختلف و به ویژه در سواحل آفریقا کردند و معروف ترین آنها مستعمره ی کارتاژ بود که در سرزمین امروزی تونس واقع است .
شهر کارتاژ در 814 قبل از میلادی بنا شد و به مرکزجدید فینیقیان مبدل گردید.دولت کارتاژ بصورت بزرگترین قدرت این منطقه از یک طرف سیسیل ساردنی و جزایر دیگر مدیترانه را به دیگر متصل می ساخت. کشتی های بازرگانی که فینیقیان و کارتاژها ،به ترتیب رومی ها و واندال ها هریک مدت زمانی بر این سرزمین استیلا داشتند .سپس این کشور بهمراه اغلب مناطق بزرگ عربی در سال 50 هجری توسط سپاه اسلام فتح شد و ار ان به بعد تحت اداره ی حکومت های اسلامی قرار گرفت و مردم آن نیز مسلمان شدند.
در سال 1574 میلادی ،ترکان عثمانی آن را تصرف کردند و ار ان زمان تا اشغال کشور توسط نیروهای فرانسوی ،نمایندهی سلطان عثمانی که (بیگ) لقب داشت بر آن خطه حکومت می کرد.

رسانه های گروهی

[ بازگشت به ابتدای صفحه ]

رادیو های دولتی تونس که برنامه هایش به زبان های عربی و فرانسه و ایتالیایی است،در شهرهای تونس و قفصه،و مونستیر ایستگاه دارند.تلویزیون این کشور در 1996م تاسیس شد و دو شبکه ی عربی ،شبکه ی هفت و شبکه ی جوانان دارد.

مطبوعات

در تونس مطبوعات مختلفی بصورت روزنامه ،هفته نامه و ماهنامه به دو زبان عربی و فرانسه چاپ و منتشر می گردد که برخی از آنها وابته به حزب دستور و مابقی به دیگر گروه ها و احزاب سیاسی و صنفی وابسته می باشند.بعضی از مطبوعات نیز مستقل ،در زمینه های مختلف سیاسی و اجتماعی و فرهنگی بکار خود ادامه می دهند. مهمترین روزنامه های تونس عبارتند از :الصحافه،الصباح، الحریه، الشروق، انباء تونس به انگلیسی و فرانسه و الانوار به زبان فرانسه.

خبرگذاری ها

تونس یک خبرگزاری دارد که در 1340 ه.ش/1946 م تاسیس شده است و مرکز آن در پایتخت است و نمایندگی هایی در داخل و خارج از تونس دارد. اکثر خبرگذاری های بین المللی ،از جمله آسوشتیدپرس، یوناتید پرس و بی بی سی، نیز به علت اهمیت تونس به پل ارتباطی ،در این کشور نمایندگی دارند. کشورهای مانند عربستان سعودی، عمان، قطر، کویت، عراق ، ایتالیا، ایبی، الجزایر و خبرگزاری فلسطین (وفا) و نیز در تونس نمایندگی خبری دارند.

نقش رسانه های گروهی در جامعه تونس

می توان گفت نشریات مختلف با افکار و آرای گوناگون بازگو کننده ی نظرات و دسته های سیاسی موافق و مخالف هستند. بدین وسسیله افکار عمومی از رشد فکری شایان توجهی برخودار است و مردم از طریق رسانه های گروهی تونس متنوع بودن نشریات و مجلات سیاسی و اقتصادی و فرهنگی و اجتماعی و علمی است که عامل مهمی در رشد و ترقی فکری جامعه می باشد. از طرف دیگر با ورود بسیاری از نشریات و مجلات خارجی در زمینه هی علمی،اقتصادی و سیاسی موجبات آگاهی عمومی از جریانات و حوادث بیشتر فراهم می شود.در مجموع می توان بخش مطبوعات و رسانه های گروهی در تونس دارای اهمیت فراوانی است و نقش تعیین کنندهای در بیداری افکار مردم دارد..

ساختار اقتصادی

[ بازگشت به ابتدای صفحه ]

علیرغم شرایط دشواری جهانی و تحولاتی که در مورد اقتصاد بسیاری از کشورهای روی داده، تونس در سایه ی اصلاحات ساختاری که از نوامبر سال 1987 م به اجرا درآمده، توانسته است دستاوردهای اقتصادی زیاد ی را تحقیق بخشد و در نتیجه از پیامدهای منفی بحران های اقتصادی و آثا ناشی از پدیده جهانی سازی مصون بماند و افزون بر رشد اقتصادی، تونس توانسته است گام های بلندی در راستای حفظ تعادل در بودجه عمومی دولت بردارد.اقتصاد تونس علیرغم شرتایط نامناسب خارجی و وضعیت بد کشاورزی توانسته است در سایه ی اقدامات رئیس جمهور بن علی و در پیشاپیش آن اصلاحات ساختاری و پیروی از سیاست های اقتصادی جهت دار، قدرت رقابت موسسات خود را افزایش دهد و با ترغیب به سرمایه گذاری های خارجی و انجام طرح های ویژه راهی به سوی بازارهای خارجی بگشاید.حبیب بورقیبه اولین رئیس جمهور تونس پس از استقلال آن است. اورا باید معمار اصلی شکل دولت جدید تونس دانست.به دنبال برگرگزاری نخستین انتخابات عمومی در سال 1959م حزب نئودستور ملی گرای خود او وظیفه ایجاد حکومت و نظم را در کشور به عهده گرفت.فعالیت دیگر احزاب سیاسی ممنوع اعلام گردید و پیوندی ارگانیک میان رده های بالای حزب و دستگاه دولت ایجاد شد که حول محور مقام بورقیبه بعنوان رئیس هردوی آنها می چرخید .گرچه حزب نئودستور به آموزهای ملی گرایانه و پوپولیستی تاسی می جست،اما زمانی که در راس قدرت قرار گرفت سریعاًمشخص شد که حزب نه موضع ایدولوژیکی منسجم و نه اعضای هماهنگی دارد. بورقیبه همانطور که تلاش می کرد با هرگونه تهدیدی علیه خود از حزب مقابله کند،همینطور سعی می کرد تا از استیلای دیگر نیروهای سیاسی برحزب ممانعت به عمل آورد. همچنین دولت به منظور بسیج حمایت های مردمی تلاش کرد تا از طریق انجمن ها و سازمان هایی که در قالب اتحادیه های عمومی یا کارگری سازمان یافته بودند،نمایندگی یا سازماندهی عمومی صورت پذیرد.
چنین سازمان ها را انجمن هایی گروه های ذینفع اجتماعی مانند کشاورزان،کارگران صنعتی،زنان،جوانان و پیشه وران و غیره را نمایندگی می کردند این سازمان ها و انجمن ها نمی بایستی با اتحادیه های صنفی سنتی تر تلفیق می شدند،چرا که بورقیبه تصور می کرد گروه های ذینفعی که مبنای طبقاتی داشته باشد ضرورتاًً در تضاد با دولت قرار می گیرند و به جای ایجاد همبستگی اجتماعی کشمکش اجتماعی را دامن می زنند.حتی حمایت حزب نئودستور از اتحادیه ی عمومی کارگران تونugtt) ( نیز ریشه در تلاش های قبلی حکومت برای دور 1940 از سوی کمونیست های فرانسه حمایت می شدند.از سوی همچنین با توجه با توجه به این که حزب نئو دستور در سازمان و اعضای آن اتحادیه فوق به سرعت به پایه حمایتی برای حزب تبدیل گردید تا یک اتحادیه صنفی مستقل بورقیبه قویا بر این باور بود که اساس یک حکومت کارآمد به کنترل شخصی خود او یک حزب قوی و منبسط وابسته است.اتحادیه ها یا سازمان های محلی هیچ یک اجازه نداشتند تا سیاست های او را مورد چالش قرار دهند،بلکه آنها می بایست به نمایندگی از طرف اعضایشان از طریق حزب با دولت مذاکره می کردند. همچین با اقدماتی که از دورن حزب، رهبری بورقیبه را مورد چالش قرار می داد،به سرعت برخورد می شد.
تلاش برای اشتراکی کردن اقتصاد تونس در زمان تصدی پست وزارت مالیه و برنامه ریزی از سوی احمد ابن صلاح آغاز گردید .در سال 1969 م،یعنی درست پنج سال پس ازآنکه حزب نئودستور ،نامش را به حزب سوسیاستی دستوری تغییر داده بود،سوسیالیسم بعنوان استراتژی اصلی در اقتصاد تونس عملاً کنار گذاشته شد. بورقیبه اساساًبا خصوصی احساس قرابت می نمود و از سرمایه گذاری کشورهای غربی و تجارت با اورپا حمایت می کرد.با این حال اولویت اول او استعمار زدایی اقتصاد ،مصادره دارایی های استعماری و اغمال مدیریت تونسی بود.
از این رو او در سال آغازین پس از استقلال تلاش کرد تا میان ایده ملی سازی استراتژیک شرکت های خدمات عمومی و جلب اعتماد سرماه گذاران خارجی و خصوصی داخلی،تعادل ایجاد نماید. تجزیه سوسیالیستی تونس نتیجه ضعف عامل دوم (یعنی سرمایه ذاری خارجی و داخلی) و این برداشت بورقیبه بود که صنعتی شدن بودقیبه بود.که صنعتی شدن برای تامین مالی برنامه های توسعه خود به منابع مالی بین المللی روی آ ورد و رو درامدهای نفتی،وجوه ارسالی کارگران مهاجر و وام های با بهره پایین تکیه نماید.در این راستا بخش خصوصی تا حدودی از تشویق های مالیاتی و تسهیلات اعتباری برخوردار گردید و رویکردهای صادراتی تر(امانه درامد زاتر) پیدا کرد.اما عدم توجه کافی به نقش بالنده خود هیدروکربنی به رشد رقابتی و پایدار تبدیل نشود.تمرکز بیش از حد تولید عم در قالب جغرافیایی و هم از لحاظ نوع تولید ،نابرابری های منطقه ای را تشدید کرد و ساختار اشتغال را دگرگون ساخت.در اوایل سال 1980 م،اقتصاد تونس دست به گربیان مشکلات عمده ای بود.وابستگی بیش از اندازه به درامد های نفتی ،افزایش بیش ار حد استقراض های خارجی و عدم توانایی برای ایجاد یک پایگاه داخلی به منظور جذب نیروی کار و صادرات کالاهای متنوع و رقابتی از آن جمله بودند.
در تونس این بحران اقتصادی به رکود سیاسی نیز همراه گردید،رکوردی که از پیوند ساختارهای نظام کورپوراتیسی با حکومت شخصی سده بورقیب ناشی شد. عزل ابن صلاح منافع متعارض سازمانهای ملی و نمایندگانشان در خود حزب را نمایان ساخت.درحالی که اتحادیه عمومی کارگران تونس(ugtt) به خاطر کاهش نفوذش ناراضی به نظر می رسید،اتحادیه صنایع بازرگانی و دستی تونسکه به یک فدارسیون کارگری شبیه بود در سیاست های جدید حکومت یعنی آزاد سازی اقتصادی،فرصت هایی را برای بی اثر ساختن سیاست های سوسیالیستی می دید اعتصاب کارگران در سال 1977 و شورش های سال 1978 با خود برخی احتیاجات اندک سیاسی را به همراه داشت که پایان رسمی دولت تک حزبی از آن جمله بود.اما عدم وجود کانالی که از طریق آن نارضایتی ها می توانستند ابراز شود همچنین نارضایتی گروه های ذینفع دارای پایگاه منسجم و روشنفکران ایبرالی که اصلاحات سیاسی را خواستار بودند هم انباشت گردیدوهمچنین مهره های قدیمی حزب نیز در مورد زدو بند اصلاح طلبان افتصادی ناراضی بودند.چرا که این موقعیت آنها را تهدید می کرد.علاوه بر این در درون حزب نیز اختلافات داخلی بر سر اتخاذ خط مشی مناسب برای حل بحران اقتصادی به وجود امد و حزب سوسیالیستی دستور نیز با موج فزاینده مخالف ها از سوی گرایان مواجه گردید.او در این شرایط با صندوق بین المللی پوا و بانک جهانی موافقتنامه احتیاطی را امضاء کرد که دولت تونس را متعهد به انجام سیاست های تعدیل ساختاری شامل اقدامات مشقت بار ترور اعمال سیاست های ریاضت اقتصادی می کرد که ضرورتاً ناخوشایند عموم مردم بود همچنین در شرایطی که ذخایر ارزی تونس کاملا کاهش یافته بود حکومت تونس پذبرفت تا در ازای دریافت تسهیلات وجوه جبرانی و اعتبار احتیاطی(برای تقویت بودجه)رشد عرصه ی پول را محدود ساخته کسری بودجه دولت را به نحو چشمگیری کاهش و اصلاحات اقتصادی گسترده ای را به مرحله اجرا در اورد.

روند توسعه اقتصادی

واقعیت این است که تونس در میان کشورهای عربی تنها کشوری نیست که به موفقیت های اقتصادی و اجتماعی خوبی دست یافته است. کشورهایی مانند مصر، اردن، و مغرب و بعضی دیگر از کشورهای غیر نفتی طی سال های اخیر به مسیزان رشد بالایی دست یافته اند ، ولی ویژگی موفقیت کشور تونس در زمینه های زیر است:

  • میزان رشد اقتصادی تونس از کشورهای یاد شده بیشتر بوده و این رشد از پیوستگی و دوام بیشتری برخوردار بوده است.
  • در این کشور تمایل زیادی به توزیع عادلانه دستاوردهای توسعه دیده می شو به نحوی که هیچ کس در حاشیه قرار نمی گیرد.
  • کنترل زاد و ولد پیش از آغاز تحولات اقتصادی در تونس موجب شد این کشور از بیشترین میانگین درآمد سرانه از طریق تقسیم دستاوردهای توسعه در بین افرادی که تعداد آنها به شکل معتدلی افزایش می یابد، برخوردار شود، زیرا میزان رشد اقتصادی از میزان رشد جمعیت بیشتر است 4-توسعه در تونس فقط شامل توسعه ی اقتصادی نشد. در واقع علاوه بر اینکه در زمینه های اقتصادی بیشترین نمود را داشت، موجب توسعه آموزش و بهبود خدمات بهداشتی در سرتاسر کشورگردید. کارشناسان اقتصادی در هنگام جست و جوی علت پیشرفت اقتصادی در هرکشوری، سه عامل را به عنوان پایه های ثبات اقتصادی مد نظر قرار می دهند. اولین عامل؛ میزان آموزش دراز مدت است، تونس از جمله کشورهایی بود که خیلی زود به آموزش توجه نشان داد و از سال 1959 م طرح های گسترده ای را برای گسترش آن تدارک دید. دومین عامل روی آوردن زود هنگام به سیاست کنترل باروری با هدف کنترل در آوردن تغییرات جمعیتی در کشور است. این سیاستی بود که پیش از این در تونس به اجرا گذاشته شده بود و 25 سال پس از آغاز اجرای آن، میزان رشد جمعیت در این کشور به 2/1 درصد در سال رسید.سومین عامل توسعه اقتصادی در تونس، اعطای آزادی به زنان از طریق تصیب قانون (احوال شخصی) بود که در سایر کشورهای عربی به استثنای لبنان مشابهی برای آن نمی توان یافت. این قانون در سال 1956 به تصوبی رسید ولی در سال 1993م تغییرات اساسی در ان داده شده به نحوی که زنان اجازه ی برخورداری از تمام حقوق خود و پرداختن به تحصیل و کار را به دست اورده اند.این رویداد پایگاه وسیعی را به وجود اورد که پیش از این فعالیتی نداشت ولی روز به روز در توسعه ثروت های ملی کشور نقش بیشتری به عهده گرفت .این عوامل گرچه موثر اما کافی نبودند و سیاست هایی که از سال 1987 پس از تغییر در راس هرم قدرت در تونس در پیش گرفته شد موجب شناسایی درست امکانات و تعیین مداخله های لازم برای مدیریت این امکانات گردید. ابتکار عمل زین العابدین بن علی رئیس جمهور تونس این بود که در روز 20 دسامبر سال 2000 خواستار تشکیل صندوق جهانی همبستگی شد. تاسیس صندوق جهانی همبستگی که سرمایه ی ان از طریق کمک های بلاعوض و داوطلابانه کشورهای عضو سازمان ملل تامین خواهد شد ابزاری کارامدی است که می تواند اهداف این سازمان را برای ریشه کن کردن فقر در جهان و مشارکت ان در مقابله با تمامی انواع و اقسام منزوی شدن و به حاشیه راندن کشورها که اکثراً ناشی از نبود تعادل در روابط اقتصادی بین المللی است تحقق بخشید این ابتکار عمل رئیس جمهور تونس در بیست و چهارمین نشست استثنایی مجمع سازمان ملل متحد ژنو که به منظور پیگیری توصیه های اجلاس سال 1995 سران کشورهای جهان در زمینه توسعه ی اجتماعی برگزار شده بود با حمایت گسترده ای روبرو گردید و در چارچوب پیشنهادهای این نشست به تصویب رسید. اصلاحات به عمل آمده در عرصه ی اقتصادی در پیش گرفتن سیاست آزادسازی اقتصادی و پیوستن به سازمان تجارت جهانی و امضای موافقت نامه ی نشرو تبادل آزاد تجاری مقایسه با کشورهای همسایه در زمینه ی درامد سرانه و مهار بیکاری و کاهش خط فقر به دنبال داشته است و امروز تونس به گواهی سازمان های اقتصادی بین المللی عنوان الگوی خوبی برای رشد توسعه ی اقتصادی و جذب سرمایه گذاری در مجموعه کشورهای آفریقایی عربی محسوب می گردد.

سیاست و برنامه ریزی اقتصادی

برنامه های تعدیل ساختاری در تونس، طی سه برامه(برنامه هفتم، هشتم، نهم توسعه) به مرحله اجرا درآمد.برنامه توسعه هفتم(1991-1987) ایجاد ثبات در اقتصاد کلان و ایجاد تحولات ساختاری اولیه را دنبال می کرد که می بایست راه را برای آزادسازی گسترده تر در برنامه هشتم(96-1992) هموار می ساخت. بنابراین کاهش سریع کسری بودجه، کنترل نرخ تورم، اصلاح بخش مالی و آزادسازی تجاری با ترکیبات قانونی همراه شد که سرمایه گذاری خارجی، سرعت بخشیدن به برنامه های خصوصی سازی، توسه بازارهای سرمایه، سهام و ادغام بیشتر اقتصاد تونس در اقتصاد جهانی، به خصوص بازارهای اروپایی را تشویق می نمود. هشتمین برنامه توسعه منابع انسانی، به ویژه ارتقای سطح آموزش و مهارت نیروی کار تأکید داشت. نهمین برنامه توسعه(2001-1997) تا حدودی درصدد تکمیل برنامه های آزادسازی قبلی و تبدیل به کشوری توسعه یافته تا پایان قرن بیستم بود.

شاخص های اقتصادی

کشور تونس، براساس شاخص توسعه ی انسانی سازمان ملل متحد در رده ی 69 قرار داشته در مقایسه با کشورهای همسایه مانند الجزایر(رده 85) و مراکش(117) وضعیت مطلوبتری را نشان می دهد.همچنین تونس از لحاظ شاخص اقتصادی در میان کشورهای جهان در رده ی 37 قرار دارد و بر اساس گزارش بنیاد آمریکایی هریتیج، تونس به همراه فرانسه، آلمان و ایتالیا در میان اقتصادهای کاملا آزاد قرار می گرفت.
نرخ سرانه تولید ناخالص ملی در تونس بالای 5000دلار بود که تقریبا معادل نرخ سرانه کشورهای پیرامونی فقیر اورپا بود.همچنین در ان کشور کمتر از درصد از مردم زیر خط رسمی فقر زندگی می کنند .اقتصاد تونس علی رغم مشکلاتی که در جنگ خلیج فارس برای ان ایجاد کرد و عملکرد ضعیف بجش کشاورزی و تولید رو به کاهش نفت،در برنامه هفتم توسعه رشد 3/4درصدی را تجربه کرد .همچنین متوسط رشد صادرات سالیانه به 9 درصد می رسید و سهم صادرات مربوط به بخش غیرانرژی نیز بیش از 10 درصد اقزایش یافت و از تنوع فزاینده ای برخوردار گردید که (رشد صادرات کالاهای کارخانه ای سالیانه بطور متوسط 4/13 بود)کسری بودجه از 3/5 درصد GDPدر سال 2001 م کاهش یافت.
علاوه بر این در زمینه بدهی ها و اصلاحات در بخش دولتی نیز پیشرفت هایی به دست امد. با این وجود ،مشکل سطوح کلی بدهی های خارجی همچنان لاینحل بیکاری و موانع بوروکراتیک برسر راه برنامه های خصوصی یاد کرد.
بطور کلی نتیجه یک بررسی نشان میدهد که اقتصاد تونس 40 یا 50 درصد آزادسازی شده بود. اهنگ اجرای این اصلاحات در برنامه هشتم توسعه شتاب بیشتری گرفت. برنامه های اصلاحات ساختاری آهنگ کندی یافتند ولی پس از اعمال فشار شدید از سوی صندوق بین المللی پول و بانک جهانی در سال 2002 بار دیگر از سرگرفته شدند. همچنین به منظور گسترش فعالیت هایی تجاری این کشور به سازمان تجارت جهانی(GAT) و سازمان خدمات تجارت جهانی(GATS) پیوست و موافقت نامه ی همکاری را با اتحادیه اورپایی امضا کرد. علاوه بر این بازارهای خود را به روی رقابت اراد گشود و اعمال کنترل و تعرفه بر واردات را لغو کرد در این شرایط حکومت می توانست این ادعا را داشته باشد که تجارت در ان کشور تا 96 درصد آزادسازی شده است. همچنین دینار واحد پول آن کشور نیز تقریباً به تمامی ارزهای دیگر تبدیل پذبر شده بود تونس توانسته بود بازگشت موفقیت آمیزی به بازارهای سرمایه بین المللی داشته باشد و کسری بودجه خود را به 3 درصد GDPکاهش میدهد بطورکلی تولید ناخالص ملی و شاخص های اجتماعی در تونس از زمان استقلال روبه افزایش بوده است.ت.نس سالانه حدود 5 درصد رشد اقتصادی داشته است و رشد آن در سال 2003 م به 6/8 درصد رسیده و متوسط رشد اقتصادی ان حدود 62/4 درصد می باشد. مجامع بین المللی ،تونس را الگوی مناسبی برای توسعه ی اقتصادی در کشورهای روبه توسعه اعلام کرده اند.

فعالیت های عمده اقتصادی

اقتصاد تونس شامل بخش های کشاورزی،صنعت و گردشگری است که در حال متنوع تر شدن است. -کشاورزی مساحت زمین های قابل کشت تونس نزدیک به 20 درصد از کل مساحت کشور را تشکیل می دهد. بازدهی زمین های کشاورزی با توجه به بارندگی فرق می کند بنابر امار رسمی تولیدات مختلف کشاورزی رشد قابل ملاحظه ای در سال های اخیر داشته اند. بطور کلی عمده محصولات کشاورزی تونس شامل موارد زیر استک نیشکر،سیب زمینی،برنج،غلات، پنبه دانه، قهوه ، کاکائو، موز،گندم،جو، زیتون، انگور، خرما، گوجه فرنگی، چغندر قند و هندوانه یک چهارم جمعیت شاغل(حدود نیم میلیون نفر) در بخش کشاورزی کار می کنند. کمبود محصولات کشاورزی از مسایل عمومی این کشور است. این کمبود عمدتاً ناشی از خشکسالی های مکرر، نبودن منابع وسیع آب ، تقسیم اراضی کشاورزی به قطعات خیلی کوچک و غالب بودن شیوه های سنتی کشاورزی است. در حال حاضر تولید گندم و جو کافی نیست برای مصرف داخلی، غلات وارد می کند و این درحالی است که این سرزمین روزگاری« انبار غله ی روم» خوانده می شد . تقریبا نیمی از زمین های حاصلخیز این کشور چراگاه دام است. در حدود یک سوم از 2/4 میلیون هکتار زمین های کشاورزی به کشت غلات عمدتا گندم اختصاص دارد. یک سوم دیگر مربوط به سطح زیر کشت 55 میلیون درخت زیتون است.
تونس یکی از بزرگترین تولید کنندگان زیتون در جهان است.تونس از نظر تولید زیتون پس ار ایتالیا،اسپانیا، یونان و ترکیه در جهان مقام پنجم را دارا است کندم و مرکبات بیشتر در نواحی شمالی کشور کشت می شود که جایگاه دامپروری است.منطقه ی ساحلی و در کرانه ی دریا برای پرورش زیتون بخش های جنوبی برای استحصال خرما به کار می رود. تنوع عمومی سالانه در تولید کشاورزی به شکل گسترده ای نتیجه ی الگوی بارندگی نامنظم تونس است. از منابع آب قابل دسترس تونس 80 درصد برای آبیاری بکار می رود اما این مقدار تنها برای 300،000 هکتار زمین کفایت می نماید. به هر حال، کشت دیم بخش مسلط در کشاورزی کشور است. سیاست ملی آب، در سال 1990 ترسیم شد که براساس آن ساخت 30 سد بزرگ ،200 سد خاکریز،1000 انبار کوچک و 1100 حلقه چاه عمیق جدید در سال 2000م منابع آبی قابل استفاده را تا 5/3 میلیارد متر مکعب یا 90 درصد از کل منابع قابل استحصال را افزایش دهند. این عملیات تقاضا برای آب را تا 2001 م پوشش می دهد اما آوردن 10 درصد نهایی از منابع آب جهت بهره برداری نه تنها مشکل بلکه بسیار گران است.
عرضه کشاورزی در برابر افزایش رقابت برای استفاده آب در بخش های صنعت و امور خانگی قرار دارد. کاربرد کودها و مواد ضد آفات و اصلاح بذر، تولیدات کشاورزی هنوز کند است. کشاورزی از خرد شدن دارایی ها و زمین (80 درصد زیر 20 هکتار و فقط 3 درصد بالای 50 هکتار زمین مالک زمین هستند)و نبود مالک لطمه خورده است.

دامپروری و طیور

از هزاران سال پیش در این منطقه همانند اکثر نقاط جهان دامپروری در کنار کشاورزی و باغداری مورد توجه ساکنان این کشور بوده و امروز نیز این بخش اهمیت خود را در تامین نیازمندی های پروتئینی و مواد لبنی حفظ کرده است. آخرین ازریابی ها حکایت از این دارد که کل محصولات بدست آمده جمعا بیش از 4 میلیون تن یعنی 40 درصد کمتر از 5/6 میلیون تن تولیدی از محصول بزرگ حاصل شده است.
اخیرا ارزش محصولات کمتر از سال های قبل می باشد که این کاهش نتیجه ی پایین بودن ریزش متوسط باران از پاییز 1996 م و بادهای سوزان ژوئن است. تولید گندم تقریبا 900،000 تن و جو150،000تن بوده است. تولید گوجه فرنگی برابر براوردها با حدود 40 درصد کاهش 400،000 تن به و مقدار 300،000 تن گوجه فرنگی به 60،000 تن رب گردیده است که از اتقاضای سالانه 75000 تن کمتر است .برای سایر محصولات ثبت شده ارقام بیشتر متفوت و متغیراست و مرکبات که دز سال های اخیر 211000 تن شده ،5 درصد کمتر از فصل قبلی است. تولید خرما که در سال های اخیر 74000تن بوده نسبت به فصل پیش تغییری نکرده است .محصول نهایی روغن زیتون بیشتر از همیشه و 310000 تن بود که 5 برابر بیشتر از تولید ان در دوره قبلی سال های خشک پرباران بود. محصول فراوان روغن زیتون به افزایش صادرا این محصول کمک نمود.تولید گاو،گ.سفند،و مرغ علیرغم خشکسالی ارتقاء یافت. تولید ماهی که 82000تن بود با صید بهتر 10 درصد بیشتر از سالهای قبل گردید.ار انجا که امارهای رسمی دولت تونس برای تولیدات کشاورزی و دامی نشان دهنده ی مقداری تفاوت با امارهای فائو می باشد.
با توجه به نقش اساسی کشاورزی و دامپروری در حیات اقتصادی تونس دولت اعلام کرده است که برای کمک به کشاورزان کوچک(خرده زارعان) که محصول نه چندان بزرگی را به دست آوردند تعدادی ابزار بذز و کود به مقدار 60،000تن میان انان و در زمینی به مساحت 95000هکتار توزیع خواهد شد.یک خط مخصوص اعتباری برای وام به 4000کشاورز که نمی توانند از وام بانکی استفاده کنند در نظر گرفته شده است. -ماهیگیری و شیلات تولید بخش ماهیگیری در سال2005م حدود 82000 تن ارزیابی شده در حالی که در سال 2004 این628/83 تن تولید داشته است این نیز قابل تایید است که تولید ماهیگیری با تور سیمی در کف دریا 3 درصد و ماهیگیری در سواحل 5 درصد افزایش داشته است. به هر حال 3/11 درصد از تولید انواع ماهیگیری کاسته شده که ناشی از وجود برخی از عوامل نامناسب به لحاظ گرفتن ماهی در سواحل دریا می باشد. در مورد سایر شیوه های ماهیگیری در پایان سال 2005م ،تقریبا تولید رشد داشته است.صادرات غذاهای دریایی 9/90 میلیون دینار برای حدود4/13 هزار تن بوده که به ترتیب 7/22 درصد در ارزش و 34 درصد در مقدار رشد داشته است.
تعداد ناوگان ماهیگیری ثبت شده در سال 2005م به 14850 واحد ارتقا یافته که از ان 13659 واحد قایق ساحلی ،462 واحد سیاحتی،393 قایق صید ساردین و 69 قایق ماهی تن بوده است. سرمایه گذاری های انجام شده در سال 2005م،برای 45 دینار بوده است.

صنعت

حدود 4/36 درصد از نیروی کار تونس در بخش صنعت مشغول به کار هستند.طی دهه گذشته ،سهم صنعت در تولید ناخالص ملی هر سال ¾ درصد افزایش یافته است.صنایع تونس شامل غذاسازی ،پارچه بافی،تولید مصالح ساختمانی،لوازم منزل و کود شیمیایی است بیش از نیمی از صنایع تونس در پایتخت این کشور متمرکز است.ایتالیا،آلمان،بلژیک و کشورهای مغرب عربی در ردیف بعدی تجارت خارجی تونس قرار دارد. بطور کلی صنایع تونس را می توان شامل موارد زیر دانست:
صنایع استخراجی،سیمان سازی،پوشاک،نساجی،تصیفه نفتريا،کبریت سازی ،چرم و فولاد وشکر.
_صنایع اکتریکی ،الکترنیکی و وسایل برقی خانگی:در این بخش 305 شرکت فعال می باشند که از این تعداد 172 شرکت کاملا صادراتی به شمار می روند.حدود 42 هزار نفر در این بخش مشغول به فعالیت هستندو سالانه نزدیک به 8/15 درصد رشد نشان می دهد.
صادرات این بخش از 650 میلیون دلار در سال 2000م به دو میلیارد دلار در سال 2005م رسده است.ساختار صادرات اینگونه محصولات به شرح ذیل می باشد :سیم و کابل 37 درصد ،ترانسفرماتور 8 درصد،تجهیزات الکتریکی 8 درصد،وسایل برقی منزل 1 درصد دیگر تجهیزات برقی 46 درصد. کشورهای آلمان و فرانسه و ایتالیا وارد کنندگان اصلی چنین کالاهایی از تونس هستند.واردات این بخش نیز از 2/1 میلیارد دلار در سال 2000م به 3 میلیارد دلار در سال 2006م رسیده است.سرمایه گذاران خارجی در سال 2006 م در قالب 59 پروژه قریب به 60 میلیون دلار در این حوزه در تونس سرمایه گذاری کرده اند و بدین ترتیب 4/24 فرصت شغلی ایجاد شد.
فرانسه و ایتالیا و آلمان ،سویس و هلند از مهمترین سرمایه گذاران خارجی این بخش هستند. _صنایع مکانیکی: این بخش با به کار گیری 30 هزار نفر متشکل از 553 شرکت می باشد که از این تعداد 90 شرکت کاملاً صادراتی قلمداد می شوند. ارزش تولیدات این بخش در سال 2006 م بالغ بر دو میلیلرد دلار بود .ارزش صادرات محصولات این بخش نیز از رقم 450 میلیون دلار در سال 2002م به 1/1 میلیارد دلار در سال 2006م رسید. فرانسه و ایتالیاو المان و اسپانیا و اورپا و لیبی ،مراکش و الجزایر در منطقه ی مغرب عربی از مهمترین بازارهای صادراتی این محصولات تونس بوده ایت.
_صنعت نساجی و پوشاک: این بخش که به عبارتی شریان اقتصادی تونس به درصد بوده است و از رقم 2/1 میلیارد دلار در سال 2000م به 4/1 میلیارد دلار د سال 205 م رسیده است .لازم به ذکر است میزان کل صادرات این بخش بیش از 5 میلیارد دلار براورد شده است .صادرات این بخش علی رغم حضور چشمگیر چین در بزارهای بین المللی از چند سال قبل رشد متوسط سالانه 8 درصد را تجربه می کند .فرانسهو ایتالیاو آلمان و انگلستان و اسپانیا مهمترین بازارهای صادراتی تونس در این حوزه می باشند.واردات تونس در این بخش حدود 2/5 میلیارد دلار است که 4/1 میلیارد دلار آن برای پارچه اختصاص داده می شود.سرمایه گذاران خارجی علاقمند با این بخش در سال 2005 م با ایجاد 95 پروژه و به کارگیری 6000 نفر ،50 میلیون دلار سرمایه گذار حوزه ی نساجی در تونس هستند. _صنعت چرم: در بخش چرم و کفش حدود 280 با 26 هزار نفر شرکت فعال هستند که از این تعداد 176 شرکت کاملاً صادراتی محسوب می شوند.
صادرات این بخش از 350 میلیون دلار در سال 2000م به 550 میلیون دلار در سال 2005م رسید .ایتالیا و فرانسه و آلمان به ترتیب با 46 درصدو 32 درصد و 9 درصد ،مهمترین بازارهای این گونه منسوجات تونس است. میزان واردات این بخش از240 میلیون دلار در سال 2000م به 270 میلیون دلار در سال 2005م افزایش یافته است.
میزان جذب سرمایه خارجی توسط این بخش در سال 2005م ،10 میلیون دلار بوده است.
-صنعت گردشگری: صنعت گردشگری تونس به سبب وجود سواحل زیبا و آثار باستانی و اب و هوای مناسب به اورپا ،از اوایل دهه ی 1349 ه.ش/1960م بدین سو بسیار پیشرفت کرده است .گردشگران عمدتاً از اورپای غربی و لجزایر و لیبی به این کشور می آیند.در 1376 ه.ش/1997 م 5/4 میلیون جهانگرد از تونس دید کردند.
تونس کشور بسیار زیبا و دیدنی ،در قاره ی سیاه به عروس زیبا شهرت دارد. اسن کشور دارای 800 مایل (1300 کیلومتر) نوار ساحلی با دریای مدیترانه است. همچنین تونس دارای 3 منطقه وسیع است: 1- دشت های بسیار زیبا و وسیه کشاورزی که در شمال غرب ان واقع شده است.2- منطقه بسیار پهناور درختان زیتون در سواحل شرقی3- منطقه ی صحرا در جنوب. کشور تونس به واسطه موقعیت جغرافیایی بسیار خاص،همیشه شاهراه فرهنگ،و زبان های مختلف بوده است.این سرزمین در جنوب کشور ایتالیا و در شمالی ترین نقطه ی شاخ آفریقا واقع شده است.
مرکز مدیترانه ای عرب و موزه بسیار تماشایی و ارزشمند ها سنیت،موزه هنرهای مدرن شهر تونس و در نهایت مرکز فرهنگی شهر تونس که روزانه از توریست ها و عکاسان سراسر دنیا پذیرایی می کند، از پر رونق ترین مراکز دیدنی و توریستی این کشور به حساب می اید.حمام آفتاب و غواصی و ماهیگیری و تور صحرایی تونس همیشه زبانزد توریست های خارجی است و بساری از اورپاییان صرفاًبرای استفاده از حمام افتاب این سرزمین به کشور تونس سفز می کنند.همچنین آثار شاهکارمعماری اسلامی مثل مسجد بسیار باشکوه کایران و زیتونه ،از جمله جذاب ترین و پر رونق تریت مراکز دیدنی و توریشتی تونس به حساب می آیند. در میان صنایع این کشور صنعت گردشگری پیشرفت درخشان و قابل توجهی نموده،بطوری که می توان از این حیث برای سایر کشورهای در حال توسعه یک نمونه باشد. جهانگردی یکی از مهمترین منابع درآمد تونس محسوب می شود. غیر از هتل های بزرگ و زیبای ساحلی ،چندین دهکده مخصوص استفاده از تعطیلات و ساختن هتل بای این منظور با الهام از استعمارگران فرانسوی در سال 1962م در تونس آغاز شد.
برنامه ریزان اقتصاد تونس تصمیم گرفتند از سواحل این کشور حداکثر بهره را ببرند.
گردشگری در تونس در سال های اخیر به یک صنعت واقعی و منبع درآمد مهم مبدل گشته است.بخش گردشگری کاملا به خارج می باشد،به همین دلیل بسیار ضربه پذیر است.بعنوان مثال در سال 1991 به دنبال جنگ خلیج فارس که در جریان آن به لحاظ موضع تونس ،کشورهای عرب خلیج فارس و اورپایی از تونس ناراضی شدند،این بخش ضربه ی شدیدی دید و هتل های تونس یک سوم مشتری خود را از دس دادند. لذا این امر باعث بروز مشکلات عدیده ای در اقتصاد کشور گردید. در سال 2005 م بیشتر از 1/6 میلیون بازدید کننده از تونس دیدن کردند .اورپایی ها تقریبا 460/3 میلیون بازدیدکننده دارند که 9/58 درصد از تعداد کل گردشگر را شامل می شوصا در میان گردشگران آلمانی 2/17 درصد ،فرانسوی ها 26 درصد و سوئیسی ها 8/30 درصد بسیار محسوس است.این افزایش چشمگیر همچنین در مورد بلژیکی ها ، اسپانیایی ها اتریشی ها و گردشگران اسکاندیناوی و ایتالیایی دیده می شود.بازدید کنندگان ها با ملیت های دیگر مخصوصا آمریکایی ها با افزایش حدود 3/9 درصد و ژاپنی ها 5/11 درصد نیز دارای افزایش بوده اند.صنعت گردشگری در تونس معادل 954/1 میلیون دینار در ارز خارجی را تولید می کند.
-معادن تا زمان کشف نفت در تونس،فسفات ،مهمترین منبع معدنی بود.تونس با تولید سالانه شش میلیون تن فسفات در میان کشورهای عربی بعد از مغرب و اردن مقام سوم و در سطح جهانی رتبه ی پنجم را به خود اختصاص داده است.
در حال حاضر یک سوم کل فسفات تولیدی صادر می شود.قیمت فسفات بر اثر عدم تقاضای جهانی کاهش پیدا کرد و این امر بر درآمد تونس اثر گذاشت .با این همه اقداماتی برای کاهش مخارج تولید و افزایش تولید انجام گرفت و تولید فسفات به 8/5 میلیون تن رسید.که می توان از سایر منابع معدنی تونس به سرب و روی و جیوه اشاره کرد.
نفت که در سال 1964 در مناطق جنوبی در ناحیه آلبورمه کشف شد،نقش مهمی در اقتصاد این کشور دارد همچنین قانونی برای استخراج نفت با مشارکت کمپانی خارجی تصویب گردید. به رغم این قانون تولید نفت کاهش یافت و تونس از ان به بعد به دلیل افزایش جمعیت و مصرف داخلی و از طرف دیگر به دلیل کاهش ذخیره مخازن خود از وارد کنندگان نفت بوده است.
عمده منابع معدنی شامل موارد زیر است: فسفات، آهن، روی، سرب، منگنز، نفت و مس و ذخایر زیادی از گاز طبیعی در اعماق زمین های تونس نهفته است که می تواند امیدوار کننده باشد. بطور کلی معادن کشور تونس ( به جز نفت و گاز) در سال 2000م، 1 درصد از تولید ناخالص داخلی را به خود اختصاص داد و معدن فسفات به وسیله (CPG) مورد بهره برداری قرارمی گیرد و دولت تونس سعی می کد که کنترل سطوح کلیدی دیگر صنعت معدن را خود به دست گیرد که تمامی بخش معدن را اصلاح کند تا راندمان کار را بالا بیاید.

انرژی

ذخایر نفتی تونس 8/3 میلیارد بشکه نفت می باشد که تولید روزانه ی آن 81 هزار بشکه است تولید نفت خام در سال 2006م، چهار میلیون تن است، که صادرات نفت یک میلیون و 436 هزار تن و واردات نفت یک میلیون و 87 هزار تن می بشد. تونس یک میلیون . 614 هزار تن(مصرف 3 میلیون و 984 هزارتن) مواد پتروشیمی تولید می کند. همچنین در سال مذکور تولید گاز آن سه میلیون و 712 هزار متر مکعب و تولید برق، سالانه 11535 مگاوات ساعت برق می باشد.

حمل و نقل و راه های ارتباطی

[ بازگشت به ابتدای صفحه ]

شبکه جاده ها و راه های ارتباطی در تونس از تراکم کافی برخودار است به طوری که همه شهرها در داخل به یک دیگر متصل می شوند .نزدیک چهار پنجم جاده ها آسفالته هستند. آخرین آمار سال 2004م نشان می دهد که 19232 کیلومتر جاده ها در کشور تونس وجود داشته که ار ان مقدار 52 کیلومتر بزرگراه و 12655 کیلومتر راه های اصلی و 6577 کیلومتر جاده های غیر اصلی بودند. موسسه ی ملی حمل و نقل sntموسسه ی ملی حمل و نقل بین شهر SNTRIکه هر دو در شهر تونس واقع می باشد و امور حمل و نقل جاده ای اعم از مسافر و بار را بر عهده دارند.

راه آهن

این کشور جمعاً 2159 کیلومتر خط آهن در سال2008م دارد و برابر آمارها ،6/20 میلیون نفر به وسیله راه آهن در تونس مسافرت می کنند. موسسه ی متروی سبک تونسSMLI عهده دار امور راه اهن شهر تونس است که در پایتخت و اطراف ان جمعاً2/32 کیلومتر مترو وجود دارد. موسسه ی ملی راه انه SNCFT سازمان کنترل کننده ی امور راه اهن در سراسر کشور می باشد. همچنین به وسیله ی راه اهن به الجزایر متصل می شود.

خطوط هوایی

چند فرودگاه بین المللی در تونس _کارتاژ_صفاقس،جربا،مونستیر، تابارکا، جبیب، بورقیبه، تینا، و توزور وجود دارد.سازمان فرودگاه ها که دفتر مرکزی آن واقع در فرودگاه بین المللی تونس-کارتاژ است ،عهده دار امور ترافیک هوایی و امور اداری فرودگاه ها می باشد. علی رغم ساخت یک فرودگاه در گانزا و فرودگاه های محلی در مونستیر،جربا،سفاقس و توزئیر که پروازهای داخلی و بین المللی بطور عمده از فرودگاه بین المللی کارتاژ صورت می گیرد. شرکت هواپیمایی تونس که در سال 1948 تاسیس یافته،پس از خصوصی سازی در سال 1995م،2/45 درصد از دارایی هایش متعلق به دولت و 20 درصد آن به بخش خصوصی تعلق دارد این شرکت در طول هفته پروتزهایی به آفریفا،اورپا،و خاورمیانه برگزار می نماید .از سوی دیگر شرکت های هوایی جدید تونس است که شرکت هواپیمایی اجاره ای می باشد و علاوه بر برخی پرواز های داخلی ،پروازهایی به کشورهای اسکاندیناوی و بعضی دیگر از ممالک اورپایی دارد. دیگری شرکت پروازهای کرایه ای (چارتر)tuninter, و نیز موسسه ی ترابری، خدمات و امور هوایی است که چرخبال و هواپیمای کرایه در اختیار متقاضیان قرار می دهد. -بنادر و کشتی ها تونس دارای 9 بندر عمده است که عبارتند از:تونس ، لاگولت، رادز، بیزرت، سوسه، صفاقس، قابس، زارزیس، و سر انجام الاسخیره که مخصوص امور نفتی می باشد. سازمان بندر های ملی تونس در بندر لاگولت، شرکت دریانوردی تونس ، ترابری شیمی قابس و نیز موسسه ی ملی دریایی کرسی –مدیترانه از موسسات عمده ای دیگر ترابری دریایی هستند. شرکت دریانوردی تونس(GTN) دارای کشتی های متعددی است که در اغلب بنادر اورپا در رفت و آمد است.

علوم و فناوری

[ بازگشت به ابتدای صفحه ]

این بخش یکی از بهترین حوزه های فعالیت در تونس محسوب می شود و با بلاترین رشد یکی از پویاترین بخش های کاری در کشور تونس می باشد. این بخش در سال 2007م به میزان 8 درصد در تولید ناخالصی داخلی تونس سهم داشت. این در حالی است که در سال 2002 م این سهم در حدود 2/5 درصد بود. میزان مشارکت این بخش در تولید ناخالص داخلی طی سال های 2011-2007 به 5/13 درصد ارتقا پیدا کرده است. میزان سرمایه گذاری در این بخش در طو دهمین بر نامه پنج ساله توسعه ی تونس(2007-2002) بالغ بر 2/5 میلیارد دلار شد.سالانه بین سه چهار هزار فرصت شغلی در این بخش ایجاد می شود.

بازرگانی خارجی

[ بازگشت به ابتدای صفحه ]

صادرات

صادرات عمده تونس پارچه، نفت خام، محصولات نفتی، ماشین آلات، فسفات، کود و روغن زیتون می باشند. صادرات تونس به اتحادیه اروپا 3/70 درصد، آسیا 9/7 درصد، آمریکا 7/6 درصد، اروپای شرقی 5 درصد ، اتحادیه کشورهای مغرب غربی 6/4 درصد، کشورهای عربی خلیج فارس و خاورمیانه 8/1 درصد، اروپای غربی 6/1 درصد، آفریقا 5/0 درصد و همچنین با سایر کشورها 7/1 درصد می باشد. به طور کلی ارزش صادرات تونس در چهار ماهه ی اول سال 2007م، 6 میلیارد و 137 میلیون دینار بوده است.(ارزش کل صادرات تونس در سال 2006م، 15 میلیارد و 316 میلیون دینار تونس بوده است)

واردات

واردات عمده ی تونس ماشین آلات، منسوجات، مواد غذایی و وسایل حمل و نقل می باشد. فرانسه مهم ترین طرف تجاری است که قریب به 25 درصد کل واردات تونس را به خود اختصاص داده است. واردات تونس ا اتحادیه ی اروپا 5/78 درصد، اتحادیه کشورهای مغرب عربی 5/6 درصد، آسیا 7/3 درصد، کشورهای عربی و خلیج فارس و خاورمینه 4/2 درصد، آمریکت 6/1 درصد، اروپای غربی خارج از اتحادیه 4/1 درصد، آفریقا 1/1 درصد، ارپای شرقی 4 درصد و با سایر کشورها ¾ درصد می باشد. به طور کلی ارزش واردات تونس در چهار ماهه ی سال 2007م، 7 میلیارد و 500 میلیون دینار بوده است. واردات ایران از تونس شامل فسفات 60 درصد، اسیدفسفریک 27 درصد و کودهای معدنی 13 درصد می باشد. به طور کلی حجم تبادل تجاری بین دو کشور در حدود 30 میلیون دلار برآورد شده است.

تشکیل حکومت و تحولات تونس

[ بازگشت به ابتدای صفحه ]

روز سیزدهم مه 1933 م، هنگام برگزاری کنگره ملی حزب دستوری ،حبیب بورقیبه جمله ی زیر را بیان داشت«استقلال تونس که پیمان دوستی و اتحاد با جمهوری بزرگ فرانسه مکمل آن میباشد،آرمان جنبش تونس را تشکیل می دهد» درخواست استقلال که در خاک تونس و در کنگره ی صددرصد تونسی مطرح گردید، نتیجه منطقی جنبش ملی به شمار می آمد.جنبشی که با تشکیل حزب «تونسی های جوان» یک ربع قرن بعد از اعلام نظارت تحت الحمایگی آغاز می گردید.این جنبش سپس با تشکیل حزب دستوری (نظام مشروطه)و تشکیل کنفدراسیون عمومی زحمتکشان تونسی (تاسیس 1920 م)مداومت می یافتC.G.T.T قدیمی ترین سازمان سندیکایی به شمار می رفت که در یک کشور تحت سلطه ی استعماری برپا گردیده است. روز دوم مارس 1934م تقاضای به هنگام ایجاد حزب دستوری نو در کنگره ی هلال موکداً تجدید و اعلام شد بدین شرح که حزب دستوری نو به خاطر به دست آوردن استقلال تونس مبارزه خواهد کرد وبا امپریالیسم فرانسه و استعمار ناشی از آنکه مسئول فقری است که کشور در ان غوطه وری می باشد و به مبارزه ادامه خواهد داد. در زمان حکومت مزالی،نشانه های افزایش تحمل سیاسی نمایان گردید و بسیاری از اشخاصی که قبلاً به سبب شورش دستگیر شده بودند،عفو شدند. در انتخابات مجلس ملی در ابان 1360 ش/نوامبر 1981م حزب سوسیالیست قانون اساسی و اتحادیه های اصناف،کشاورزان ،کارفرمایان و رتان ،ائتلافی به نام جبهه ی ملی تشکیل دادند که بیش از 6/94 درصد آراء و همه 126 کرسی مجلس را به دست آورد.گروه های مخالف ،از جمله حزب کمونیست و جنبش دموکرات های سوسیالیست ،اظهار داشتند که در انتخابات تقلب شده است .این گروه ها چون نتوانستند 5 درصد به دست آوردند،به رسمیت شناخته نشدند. طبق قانون اساسی ،بن علی که در مهر 1399 ه.ش /اکتبر 1987 م نخست وزیر شده بود بعنوان رئیش جمهور سوگند یاد کرد.هادی بکوش یار دیرینه بن علی ،که قبلاًوزیر امور اجتماعی بود نخست وزیر و حبیب عمار فرمانده گارد ملی و نفر دوم کودتا وزیر کشور شد.بن علی دولت جدیدی تشکیل داد و چندین تن از دوستان نزدیک بورقیبه از جمله محمد الصیاح و منصورالسعیزی را بر کنار کرد. وی اولین نطق رادیویی خود بر حق مردم در امور سیاسی و اقتصادی و لزوم تجدید نظر در قانون اساسیو برگزاری انتخابات آزاد با شرکت تمام گروه های سیاسی و نیز عفو عمومی تأکید کرد.
البته تغییر نام حزب،موجب شد تا تعدادی از چپ گراهای مارکسیست و کمونیست،که با هویت اسلامی مردم ضدیت داشتند،وارد حزب شوند.با قانونی شدن احزاب ،مجلس ملی طرح هایی برای اصلاح قانون اساسی تصویب کرد که به موجب آن ،مادم العمر بودن ریاست جمهوری لغو گردید و مقرر شده رئیس جمهور هر پنج سال یکبار ،و حداکثر دو دوره ی متوالی ،با آرای مردم انتخاب شود.در اواخر 1368ش/1988 م،بن علی «منشور ملی» را با احزاب سیاسی و اجتماعی از جمله «النهضه» به اجرا درآورد.
در 1386 دولت بن علی،درخواست رسمیت یافتن جنبش النهضه را رد کرد که این امر موجب بروز ناآرامی هایی بر ضد دولت در چندین دانشگاه گردید. حمله دولت بن علی به هواداران النهضه در 1990و 1991 م حدودیسی هزار زندانی و صدها تبعیدی و ده ها کشته بر جا گذاشت .در انتخابات ریاست جمهوری و انتخابات مجلس در اسفند 1373 ه.ش/مارس 1994 بن علی و حزب او با اکثریت آرا سمت های خود را مجدداً به دست آوردند.هرچند احزاب مخالف نیز برای اولین بار در مجلس این کشور کرسی هایی کسب کردند.

کلیات قانون اساسی و تحولات تونس

[ بازگشت به ابتدای صفحه ]

مسئولیت اصلی مجلس موسسان ملی، تدوین اساسی برای کشور تازه به استقلال رسیده ی تونس بود. باید خاطر نشان ساخت جو انقلابی پس از استقلال اقتضا می کرد که هر چه سریعتر ارگان های قانونی کشور مشخص گردد تا اوضاع کشور،روند تثبیت خویش را طی نماید. این تکلیف بر عهده ی مجلی موسسان بود که نهادهای حکومتی را تعیین و به رسمیت بخشید. حاکمیت حزب نئو دستور بر مجلس موسسان از همان ول سمت و سوی خاصی به مصوبات این مجلس داد. زیرا این مجلس بهترین و عالی ترین پایگاه قانونی برای رهبر حزب بود. گرچه این مجلس قانون اساسی را تصویب نمود که در مجموع یکی از مترقی ترین قوانین اساسی در کشورهای جهان سوم می باشد.اما دادن اختیارات فوق العاده به رئیس جمهور و ازآن مهمتر انتصاب رئیس جمهور اول ،ماهیت این مجلس و نفوذ حزب نئودستور در ان را به خوبی بیان می کند. قانون اساسی در شرایطی به تصویب نمایندگان مجلس رسید که رهبر حزب حاکم مقام ریاست جمهوری را نیز بر عهده داشت.پس از بحث و بررسی طولانی بالاخره قانون اساسی در اول ژوئن 1959 به تصویب نهایی مجلس موسسان رسید.این قانون دارای یک مقدمه و ده فصل و شصت و چهار اصل می باشد.
فصل اول که دارای هفده اصل می باشد، مقررات عمومی را مطرح نموده و در اصولی ار آن به آزادی اندیشه،مطبوعات و انتشارات اشاره گردیده است. اصل اول قانون اساسی سیستم حکومتی کشور چنین بیان می دارد:«کشورتونس دولتی آزاد ،مستقل با داشتن حاکمیت ملی که دین و زبان عربی آن عربی و سیستم حکومتی آن جمهوری می باشد» بنابراین ،سیستم حکومتی کشور جمهوری مبتنی بر نظام پارلمانی می باشد.
کشورهای به استقلال رسیده افریقایی از نظر نظام حکومتی تابع دولتی هستند که در دوران قبل از استقلال ،مستعمره یا تحت الحمایه آن کشور بوده اند با توجه به این مطلب با حضور طولانی فرانسه در تونس نطام حکومتی از نظر صوری متأثر از نظام پارلمانی و جمهوری فرانسه می باشد که هم رئیس جمهور و هم رئیس دولت در صحنه قدرت حضور دارند. تونس جزو معدود کشورهای به استقلال رسیده افریقا است که ظاهراًتعدد احزاب را پذیرفته است عملاً قدرت در دست یک حزب بوده و است .بسیاری از کشورهای آفریقایی از استقلال مبدل به نظام تک حزبی گردیدند که هیچ گونه شباهتی به نظام سوسیالیستی شوروی سابق نداشتند. در رابطه با قوه مقننه،اصل هجدهم قانون اساسی، امور مربوط به قوه مقننه را به مجلسی به نام مجلس شورای ملی واگذار کرده است،انتخابات این مجلس بطور عمومی،آزاد مستقیم ،مخفی و همزمان با انتخابات ریاست جمهوری برای مدت پنج سال و در خلال سی روز قبل از خاتمه دوره ی قبلی صورت می گیرد.به موجب اصل 25 قانون اساسی هر نماینده ی مجلس ،نماینده ی تمامی آحاد ملت می باشد .به موجب اصل 28 این قانون هر نماینده ی مجلس و رئیس جمهور حق پیشنهاد قوانین را دارند.البته پیشنهادهای ریاست جمهوری از ولویت برخودار است.مجلس شورای ملی می تواند برای مدت محدود و برای یک امر معین،اتخاذ تصمیمات قانونی را به ریاست جمهور تفویض کند تا اینکه مراتب مذکور پس از انقضای مهلت مقرر به تصیب مجلس نیز برسد.
مجلس شورای ملی دارای یک دوره ی عادی سالیانه می باشد،که آغاز آن ار نیمه ی دوم اکتبر و پایان آن در نیمه اول ژوئیه می باشد.البته این مجلس دارای کمیسیون های دایمی است که در طول مدت دوره ی مجلس فعالیت می کند.

طرح اصلاح قانون اساسی

[ بازگشت به ابتدای صفحه ]

براساس باب دهم مواد 76و 77 (اصلاحیه 1997م) رئیس جمهور یا حداقل یک سوم نمایندگان پارلمان می توانند طرح اصلاح قانون اساسی را از طرف کمیته ای در پارلمان و با کسب اکثریت دوسوم آرای پیشنهادی که در شور اول تصویب و سپس انجام همه پرسی چنانچه دو شور تصویب گردد نیاز به همه پرسی ندارد. اصلاحات شامل موارد زیر است:

  • دومرحله شدن انتخابات ریاست جمهوری
  • حذف محدودیت سه دوره ای برای رئیس جمهور شدن
  • افزایش سن نامزدی ریاست جمهوری از 70 سال به 75 سال(با این تغییر بن علی می تواند تا سال 2014 م،برای دو دوره ی 5 ساله دیگر کاندید شود.)
  • مصونیت قضایی رئیس جمهور.
  • مصونیت مجلس مشاوران «سنا» در کنار مجلس نمایندگان (یک سوم اعضای آن توسط رئیس جمهور انتخاب می شوند)
  • تدوین قوانین جهت حمایت از آزادی های فردی،اجتماعی.

همه پرسی اصلاحات قانون اساسی جدید در 5 خرداد 1381 ه.ش/( 26 مه 2002) برگزار گردید. این چهارمین اصلاح قانون اساسی از زمان تصویب اولین قانون اساسی کشور در سال 1959 م و نهمین اصلاح قانون اساسی از زمان زمامداری بن علی می باشد.

گونه شناسی نوع حکومت

[ بازگشت به ابتدای صفحه ]

حکومت این کشور ،جمهور چند حزبی با یک مجلس قانون گذاری و دارای 25 وزارتخانه است که نام کامل آن جمهوری تونس و نام مختصر آن تونس است. رئیس جمهور اعضای کابینه را تعیین می کند و خود به وسیله انتخابات عمومی به مدت 5 سال بای هر دوره انتخاب می شود. همچنین تونس یکی از اعضای اتحادیه ی عرب می باشد.

ساختار نظام سیاسی

براساس اصل قانون اساسی تونس،مصوب خرداد 1338 ه.ش/ژوئن 1959م نظام حکومتی تونس،جمهوری پارلمانی است.طبق اصل هجدهم قانون اساسی امور قوه ی مقننه به مجلس شورای ملی واگذار شده است.این نمایندگان برای دوره های پنج ساله و با آرای عمومی انتخاب می شوند. قوه ی مجریه در دست رئیس جمهور است که باید مسلمان باشد و همزمان با انتخاب مجلس نمایندگان ،از طریق آرای عمومیانتخاب شود. رئیس جمهور اعضای حکومت را انتخاب می کند و آنان فقط در برابر وی مسئولند با وجود این مجلس می تواند از دولت انتقاد کند. رئیس جمهور دارای قدرت فراوانی،از جمله نقض قوانین مجلس ملی است و فرماندهی کل قوا و عزل و نصب تمام مقامات کشوری و لشگری را به عهده دارد. قوه ی قضاییه نیز طبق قانون اساسی مستقل است. قضات با پیشنهاد شورای عالی قضایی و با فرمان ریاست جمهوری تعیین می گردد.

قوه مجریه

فصل سوم قانون اساسی ،اصول مربوط به قوه ی مجریه را در بر میگیرد.براساس اصل سی و هفتم ،ریاست جمهوری که فردی مسلمان است که در راس حکومت قرار دارد. رئیس جمهور عهده دار قوه ی مجریه و نگهبان آن می باشد(اصل 38).رئیس جمهور برای مدت 5 سال از طریق انتخابات سراسری،آزاد،مستقیم و مخفی انتخاب می گردد.وی نمی تواند بیش از سه بار متوالی خود را برای مفام ریاست جمهوری نامزد کند(اصل40) همانطور که اصل 40 بیان می دارد،رئیس جمهور باید براساس انتخابات برگزیده شود اما نه بورقیبه و نه بن علی عیچکدام براین اساس به قدرت نرسیده اند. حبیب بورقیبه با انتصاب مجلس موسسان ملی به این مقام رسید،بن علی نیز با یک کودتای سفید به این پست دست یافت.
سیاست عمومی حکومت و اجرای آن بر عهده ی رئیس جمهور است.وی درخصوص اجرا نظارت بر سیاست عمومی کشور مسئول بوده و مجلس را در جریان قرار می دهد. قانون اساسی و سایر قوا نیز با رئیس جمهور است(اصل 46).وی امضای معاهدات و اعلان جنگ و صلح را بر عهده دارد. رئیس جمهور تمامی مقامات کشوری و لشگری را تعیین می کند.
اصل پنجاه و یکم قانون اساسی مصوب مجلس موسسان ملی،ناظر بر این معناست که در صورت خالی بودن مقام ریاست جمهوری به علل فوت،استعفا و یا ثبوت ناتوانی کابینه از میان خود شخصی را جهت عهده داری مقام ریاست جمهوری به صورت موقت تعیین و تصویب نامه مربوط را فوراً به رئیس مجلس ظرف پنج هفته از شروع خالی شدن پست ریاست جمهوری جهت انتخاب جانشین وی تشکیل جلسه می دهد تا برای بقیه ی مدت تصدی ریاست جمهوری از بین نامزدهای معرفی شده که دارای شرایط لازم باشد اقدام نماید.
این اصل بعداً دستخوش تغییر شد و در ان تعیین گردید که در صورت خالی شدن پست ریاست جمهوری ،نخست وزیر بلافاصله جانشین رئیس جمهور خواهد شد.یکی از اختیاراتی که رئیس جمهور طبق اصل شصت قانون اساسی ممصوب سال 1959م از آن برخودار است،تقاضای تجدید نظر در قانون اساسی است که در تاریخ گذشته پس از استقلال،چندبار به وقوع پیوسته است.

قوه ی مقننه

قوه مقننه تونس متشکل از دو مجلس می باشد:مجلس نمایندگان و مجلس مشاوران (سنا). _مجلس نمایندگان :انتخاب نمایندگان مجلس،برای مدت 5 سال (با انتخابات مستقیم مردم) صورت می گیرد.تعداد نمایندگان مجلس 189 نفر است
_مجلس مشاوران(سنا):این مجلس در سال 2005م تاسیس گردید و تعداد نمایندگان آن 126 نفر می باشد که 40 نفر از انان از سوی رئیس جمهور تعیین و 86 نفر
باقیمانده از طریق انتخابات از سوی مردم برگزیده می شوند.دره ی نمایندگی آن 5 سال بوده و سن نمایندگان نباید کمتر از 40 سال باشد. _شورای مشورتی: کشور تونس شامل شورای اقتصادی و اجتماعی،شوراهای شهر،شورای قانون اساسی ،شورای عالی اسلامی می باشد.

قوه ی قضاییه

اصول فصل چهارم قانون اساسی مربوط به قوه ی قضاییه است. در مجموع اشاره ای به استقلال قوه ی قضاییه شده است .بلکه فقط اصل 53 می گوید: قضات مستقل هستند و هیچ قدرتی جز قانون در امر قضا بر آنان حاکم نمی باشد.
اما اصل 54 اشاره می دارد که قضات با پیشنهاد شورای عالی قضایی و به موجب قانون با فرمان ریاست جمهوری در این قوه می باشد،چرا که قوام قوه ی قضاییه پس از قانون به قضاتی می باشد که نهایتاً از طرف رئیس جمهور قوه ی مجریه برگزیده می شوند.
قوه قضاییه شامل شورای عالی قضایی به ریات جمهور می باشد.تعداد اعضای شورا، 15 نفر است که از طرف رئیس به مدت 5 سال انتخاب می شوند که راجع به تعیین و ترفیع، نقل و انتقالات ، تخلفات و نظارت بر قضات، تصمیم گیری می کند.
رئیس جمهور بنا به پیشنهاد شورای مزبور قضات را تعیین می نماید.دیوان عالی کشور که مقر آن در شهر تونس می باشد از قسمت های حقوقی و جزایی تشکیل گردیده اتست قسمت حقوقی دارای سه شعبه بوده و قسمت جزایی دارای یک شعبه می باشد.دادگاه های استیناف در شهرهای تونس ،سفاقس و سوسه و دادگاه های بدوی در کلیه شهرها به دعاوی وارده رسیدگی می کنند.دادگاه های موجود شامل یک شعبه دادگاه پیگیری ،8 دادگاه تجدیدنظر،2 دادگاه اولیه و 18 دادگاه منطقه ای است. به موجب اصل پنجاه و ششم ،جهت رسیدگی به خیانت بزرگ اعضای کابینه ،دادگاه عالی تشکیل می شود که صلاحیت ،ترکیب و ضوابط اجرایی ان را قانون تعیین می کند. این دادگاه نیز ملعبه ای در دست رئیس جمهور مادام العمر ،حبیب بورقیبه بود. تا مخالفان خویش را در دادگاه محاکمه نماید و قانوناً آنان را مجازات نماید این دادگاه چندین بار در تونس تشکیل گردید که اشخاصی همچون محمد مزالی (نخست وزیر نیمه اول دهه ی هشتاد)و ادریس قیقه(وزیر کشور محمد مزالی) محاکمه قرار گرفتند.یکی از ارگان هایی که قانون اساسی پیش بینی کرده است ،شوراها می باشند که عبارتند از: شوراهای دولتی، شورای اقتصادیو اجتماعی،شورای محلی.
شورای دولتی از دو هیئت تشکیل یافته است:
الف) شورای اداری قضایی که صلاحیت آن در خصوص اختلافاتی است که بین افراد از یک سو و دستگاه های دولتی و ادارت وابسته به دولت و سایر سازمان های
مربوط از سوی دیگر به وقوع می پیوندند.این شورا به سو استفاده ی مسئولان دولتی از مقام خویش رسیدگی می کند.(اصل 57)
ب) دیوان محاسبات صلاحیت حسابرسی دولتی را به عهده دارد در این خصوص گزارش آن را به ریاست جمهوری و مجلس شورای ملی تقدیم می کند. شورای اقتصادی و اجتماعی طبق اصل 57 هیئتی است مشورتی در امور اقتصادیو اجتماعی ، که تشکیلات و روابط آن با مجلس شورای ملی را قانون تعیین می کند.
شورای محلی ،همان شوراهای شهرداری و انجمن های ایالتی و ولایتی هستند که مصالح محل را آنطور که قانون مقرر داشته است ،اعمال می نمایند(اصل 59). انتخابات شهرداری ها،یکی ار انتخاباتی است که در تونس و الجزایر برگزار می شودو موفقیت کاندیداهای احزاب در این انتخابات بیانگر قدرت و نفوذ حزب و گروه پیروز می باشد. لذا در این انتخابات با اهمیت تلقی شده و گروه فعال اجتماعی سعی می نمایند که حضور جدی تری در این شوراها داشته باشند. پیروزی حزب نجات اسلامی الجزایر در انتخابات شهرداری ها در این کشور پس ازآنکه رژیم الجزایر تعداد احزاب را پذیرفت ،پیروزی برای مسلمانان در این کشور محسوب می شود.

سیاست داخلی

[ بازگشت به ابتدای صفحه ]

احزاب و گره های سیاسی

در تونس به علل مختلف از جمله نزدیکی جغرافیایی با اورپا،آشنایی اکثریت مردم به زبان فرانسه،گستردگی نظام آموزشی ،وجود مراکز متعدد آموزش عالی ،رفت و امد میلیون ها گردشگر خارجی رشد و اگاهی مردم به نسبت سایر کشورهای جهان سوم بیشتر است. مفاهیمی از قبیل حزب ،سندیکا،صنف و آزادی مطبوعات شناخته شده می باشد.این آگاهی و وجود آزادی نسبی در کشور موجب پیداش احزاب و سندیکای مختلفی گردیده که مهمترین آنها عبارتند از:

  • جمعیت طرفداران قانون اساسی دموکراتیک(RCD)
  • جنبش برای اتحاد خلق(M.U.P)
  • جنبش سوسیال دموکراتیک(MSD)
  • جمعیت سوسیالیست های تونس
  • جنبش دموکراتیک های سوسیالیست(D.S.M)
  • حزب وحدت مردمی(P.U.P)
  • حزب اتحاد دموکراتیک وحدت گرا(D.U.U)
  • جنبش نوگرایی (حرکه التجدید)
  • حزب سوسیال دموکراتیک لیبرال(S.D.L.P)
  • حزب دموکراتیک پیشرو(P.D.P)
  • تجمع دموکراتیک به خاطر کار سیاسی و آزادی
  • حزب سبز برای پیشرفت
  • جنبش اسلامی الهنفه
  • النهضه تونس

همچنین 15 اتحادیه مهم دیگری در تونس فعالیت می کنند؛مهمترین آنها عبارتند از:

  • اتحادیه عمومی کارگران تونس(U.G.T.T):در سال 1946م توسط فرحت حاشیه بینان گذاری شد و 175000 نفر عضو دارد که متشکل از 23 اتحادیه می باشد.پست دبیر کلی آن در حال حضر خالی است.
  • اتحادیه ملی زنان تونس(U.N.F.T):در سال 1956م تاسیس و 45000 نفر عضو دارد و دبیر کلی آن را فاطمه دویق برعهده دارد.
  • اتحادیه عمومی دانشجویان تونس(U.G.E.T): در سال 1953 م تاسیس شد و شامل 600 عض است و رهبری آن را مکی فتوری بر عهده داشت.

انتخابات

در انتخابات سال 1981م تظاهرات دموکراتیک مابانه در تونس رایج گردیده بود.ائتلاف الدستور با اتحادیه کارگران ،کشاورزان،کارفرمایان و زنان اکثریت قریب به اتفاق کرسی های مجلس ملی آن کشور را به دست آورد و قرار شد هر حزبی که بتواند بیش از 5 درصد آرا را به دست بیاورد به رسمیت شناخته شود و این ترفند باعث گردید که کلیه احزاب اعم از موافق و مخالف در انتخابات شرکت کنند ولی در انتخابات 1985 م روش دیگری برگزیده شد. احزاب غیر رسمی و رسمی مورد ترغیب و تهدید قرار گفتند و لیست های ارایه شده از طرف سایرین مورد پذیرش وزارت کشور قرار نگرفت. به گونه ای که تمامی احزاب( غیر ازحزب الدستور) را تحریم کردند. همچنین در بین اتحادیه های موجود اتحادیه کارگری تونس به رهبرب حبیب آشور مورد هجوم قرار گرفتند و شخص آشور به همراه عده ای از رهبران مستقل این اتحادیه به زندان افتاد.این نهاد به گونه تشکیلاتی فرمایشی به دامن حزب بازگشت .اتحادیه دانشجویی جدید التاسیس است و تشکیلات و رهبران آن نیز پس از اغتشاشات سال های اخیر در دانشگاه ها منحل و مورد تعقیب قرار گرفته اند.بدین ترتیب با تصرف کلیه ی کرسی های مجلس مقننه ی تونس عملاً فضای اختناق گسترش یافت.در اوایل سال 1987 م منجر به دستگیری کادر رهبری اتجاه اسلامی و 46 تن از اعضای برجسته ی آن و فراری شدن رئیس اتحادیه ی دانشجویی و دستگیری وسیع در دانشگاه ها گردید. اواخر حکومت بورقیبه، دوران افزایش فضای فشار و اختناق و تسلط نیروی پلیس بر کشور می باشد.
سیستم انتخاباتی تونس بر حسب فرمول عبارت است از انتخابات وکلای مردم از طریق رای مخفی که این وکلا از بین نامزدهای معرفی شده توسط احزاب مختلف یا به گونه منفرد که به تایید وزارت کشور رسیده باشند انتخابات می شوند. ولی عملاً از بروز استقلال تاکنون به استثنای سال 1981م،کلیه نامزدها از طرف حزب حاکم و موتلفان آن تعیین و انتخاب شده اند.

گروه های فشار

به دنبال انتخابات مجلس تونس در سال 1994 برای اولین باردر تاریخ این کشور نمایندگان اپوزیسیون(گروه های فشار) وارد مجلس شدند. از مدت ها پیش به ویژه از زمان انتخابات سال 1981م که با حضور همه ی احزاب صورت گرفت ،انتظار چنین تحولی می رفت.این اتفاق به لطف تصویب شیوه ی انتخابات براساس رای اکثریت به وقوع پیوست
براساس این شیوه هریک از احزاب متناسب با آرای بدست آمده در انتخابات نمایندگانشان را راهی مجلس می کنند.البته در تونس این شیوه بطور تمام و کمال اجرا نمی شود.رئیس جمهور بن علی، در سخنرانیش به تاریخ 7 نوامبر 1997م،اعلام کرده بود که تجدید نظر تازه ای در قانون انتخابات صورت گرفت تا در سایه ی آن احزاب مخالف در انتخابات آینده ی مجلس در تاریخ نوامبر 1997م حداقل بتوانند 20 درصد از کرسی های مجلس را بدست آوردند.
گروه های فشار عبارتند از گروه 18 اکتبر ،گروه FTDL(به رهبری مصطفی بن جعفر) اتحادیه حقوق بشر تونسLTDH(به رهبری مختار تریف) حزب بنیادی اسلامی، تانهدا(تجدید).

رئیس جمهور

زین العابدین بن علی،در هفتم نوامبر 1987 به قدرت رسید واز ان زمان تاکنون به موجب انتخابات سالهای 1989،1994،1991 و همچنین در سال 2004 م به عنوان نامزد حزب حاکم (تجمع دموکراتیک قانون اساسی) با کسب 40/950 درصد در مقابل سه کاندیدای دیگر رئیس جمهور شد. رئیس جمهور ،هم رئیس حکومت (کابینه) می باشد .طبق قانون اساسی نباید کمتر از 40 سال و بیش از 70 سال سن داشته باشد. رئیس جمهور براساس ازادی مستقیم مردم و برای یک مدت 5 ساله برگزیده می می شود.
رئیس جمهور همچنین فرمانده ارتش و دارای اختیار عزل و نصب مقامات لشگری و کشوری می باشد.طبق قانون،مجلس حق دارد حکومت را مورد انتقاد قرار داده و فعالیت هایش را بررسی کند و رئیس جمهوری نیز می تواند مجلس را منحل و دستور برگزاری انتخابات جدید را صادر نماید. چنانچه رئیس جمهور قبل از خاتمه دوره اش به هر دلیلی قادر به انجام وظایف خود نباشد، رئیس مجلس ملی برای یک دوره ی 45تا60 روزه عهده دار اداره ی امور دولت خواهد بود.
در پایان این دوره انتخابات ریاست جمهوری برگزار خواهد شد .رئیس مجلس نمی تواند خود نامزد ریاست جمهوری باشد.

سیاست خارجی

[ بازگشت به ابتدای صفحه ]

سیاست خارجی تونس براساس حفظ استقلال و تمامیت ارضی و حسن همجواری و ایجاد توسعه و روابط سیاسی ،اجتماعی و اقتصادی با سایر کشورها در جهت نیل به اهداف فوق پایه ریزی شده است.علاوه بر نمایندگی های مربوط به سازمان های بین المللی و منطقه ای حدود 50 درصد نمایندگی خارجی در تونس فعالیت داشته و همین تعداد نمایندگان تونس در خارج از آن کشور به فعالیت مشغول می باشند.
سیاست خارجی تونس بی شک ناشی از اندیشه های حبیب بورقیبه رئیس جمهوری سابق ان کشور است.بورقیبه به رغم اینکه به نوعی رهبری مبارزات استقلال طلبانه ی تونس علیه استعمار فرانسه را بر عهده داشت لیکن به نحو بارزی دارای تعلقات ذهنی،روحی و فرهنگی به فرانسه بود. طبیعت نهضت استقلال طلبانه ی تونس که هدف آن ایجاد کشوری آزاد و مستقل بر مبنای الگویی فرانسوی ان بود و نیز با ایجاد برداشت بورقیبه هماهنگی دارد لذا سیاست خارجی تونس ان کشور را در جرگه ی کشورهای وابسته به غرب قرار می دهد.
بنابراین تونس به دلیل گرایش به غرب با بلوک شرق دارای روابط دیپلماتیک و روابط اقتصادی محدود بود. در مقوله ی ارتباطات خارجی تونس با غرب با توجه به رقابت های موجود بین آمریکا و فرانسه تحت عنوان استعمارگران قدیم و جدید، نوعی بند بازی سیاسی به چشم می خورد و چنین به نظر می رسد که سیاست خارجی تونس مایل به برقراری روش موازنه ی مثبت بین این دو کشور می باشد.ریشه های عمیق فرهنگی،سیاسی، اجتماعی و اقتصادی فرانسه در تونس توسعه یافته هستند که هر اقدام عجولانه ای در رابطه با تغییر آنها عوارض و نتایج غیر قابل پیش بینی و خطرناکی را ممکن به وجود آورد.
از طرف دیگر توانایی های آمریکا به حل مشکلات موجود تونس به خصوص در ابعاد اقتصادی و محدودیت نسبی فرانسه در همین مقوله و همچنین ظهور طبقه ی تکنوکرات که تمایل بیشتری به اورپا نشان می دهند.جزو عواملی هستند که لاجرم لزوم حکومت تونس از فرانسه محوری به امریکا محوری تداعی می نماید،البته گرایش به این یا ان کشور به مقامات کلیدی وقت کشور نیز بستگی دارد.
در هر حال درگیری هاو مشکلات تونس در منطقه موجب گردیده که دولت آن کشور به نحو گسترده ای ،سیاست گسترش امکانات و توان نظامی قرار دهد و بخش عظیمی از بودجه کشور هر سال صرف تجهیز نیروهای مسلح بنماید.
این ترفند سیاسی نیازمند مبالغ گزافی است که شاید اقتصاد مریض و ضعیف تونس توانایی برآورد آن را نداشته باشد.همچنان که از اخبار واصله استفاده می شود که امریکا در تامین این نیازها دست و دلبازی نشان داده ولی افزایش این کمک را به شرایطی محدود کرده که شاید چندان هم مورد خوشایند فرانسویان نباشد.ترکیب فعلی محورهای قدرت در تونس متمایل به امریکاست اگرچه همانند گذشته سعی شده توازن بین دوطرف تاحدودی رعایت گردد.اما تحولات بین المللی و بحران های منطقه ای خط مشی های آنها را دستخوش دگرگونی قرار می دهد.
تونس دموکراسی را تنها راه حل مشکلات روابط خارجی می داند و معتقد است دموکراسی باید متکی به ایجاد سیاست اجتماعی قاطع و مصون در برابر لغزش ها و تقویت کننده ی امنیت اجتماعی باشد. زین العابدین بن علی رئیس جمهوری تونس دیدگاه این کشور را چنین بیان می نماید:
«تثبیت حقوق بشر را استحکام پایه های دموکراسی جز از بین بردن نمودهای فقر و نیاز و بهبود اوضاع اجتماعی و اقتصادی ملت ها به کمال نمی رسد و دوام پیدا نمی کند» موضع تونس در قبال نهضت های آزادی بخش نیز به تبع اصول سیاست خارجی ان کشور تنظیم می گردد. تونس بعنوان یک کشور از مدافعان فلسطین محسوب می شود و پس از جریان اشغال لبنان توسط ارتش رژیم اشغالگر قدس بعنوان مقر سازمان آزادی بخش فلسطین انتخاب شده است .سیاست فعلی تونس به طرفداری از انعقاد یک اجلاس بین المللی برای صلح بین اعراب و رژیم صهیونیستی استوار بود.به همین جهت از پشتیبانی حل عادلانه مسئله فلسطین دریغ نکرده و از گرایش های سیاسی جدید به منظور ایجاد راه حلی براساس مقرارت سازمان ملل در مورد خاورمیانه جانبداری کرده است. به دنبال خواسته فلسطینیان ومشورت با کشورهای عربی راجع به خط مشی برقراری صلح در خاورمیانه در کنفرانس مادرید شرکت کرد و به صورت یکی از اعضای کمیته ی سری سازماندهی درامد.تونس از مبارزات حزب کنگره ی ملی افریقای جنوبی حمایت می کند و همچنین از مردم بوسنی و هرزگوین جانبداری می نماید.
تونس در جامعه ی ملل متحد،سازمان وحدت افریقا،کنفرانس اسلامی،اتحادیه عرب عضو است.همچنین مقر دایمی اتحادیه عرب در ان کشور است.تونس در سازمان اوپک(سازمان کشورهای عربی تولیدکننده ی نفت) نیز عویت داشت،ولی به علت بدهکاری زیاد به این سازمان ،تصمیم گرفت که از ان خارج شود. دوباره به دلیل کشف منابع جدید نفت قرار شد همانند گذشته در این سازمان باقی بماند و از پرداخت حق عضویت معاف شود. تونس برحسب موقعیت جغرافیایی خود در منطقه ی مغرب عربی واقع است و بدین واسطه جزء لاینفکی از مباحث مربوط به تشکیل مغرب بزرگ عربی محسوب می شود .در قانون تونس این کشور بعنوان یکی از کشورهای مغرب عربی اعلام شده است.
نوع سیاست خارجی محافظه کارانه ی تونس موجب گردیده که این کشور با اکثر کشورهای مغرب عربی دارای رابطه حسنه باشد.تونس در 19 مارس و 13 دسامبر سال 1983 با الجزایر و موریتانی پیمان سه جانبه مودت و برقراری اتحاد منعقد کرد.
این پیمان که مبتکر اصلی آن الجزایر بوده و در حقیقت اولین گام عملی در جهت تحقق هدف ایجاد مغرب بزرگی عربی محسوب می شود تاکنون با موفقیت به حیات خود ادامه داده و سعی کرده که سایرین (لیبی-مراکش- صحرا)را نیز به خود جلب نماید.

روابط با سایر کشورها

[ بازگشت به ابتدای صفحه ]

آمریکا

در مقوله ی ارتباطات خارجی تونس با غرب با توجه به رقابت های موجود بین آمریکا و فرانسه تحت عنوان استعمارگران قدیم و جدید ،نوعی بازی سیاسی به چشم می خورد وچنین به نظر می رسد که سیاست خارجی تونس مایل به برقراری روش موازنه ی مثبت بین این دو کشور می باشد. ریشه های عمیق فرهنگی،سیاسی، اجتماعی واقتصادی فرنسه در تونس توسعه یافته هستند که هر اقدام عجولانه ای در رابطه با تغییر آنها عوارض و نتایج غیر قابل پیش بینی را ممکن است به وجود آورد.از طرف دیگر توانایی های آمریکا به حل مشکلات موجود تونس به خصوص در ابعاد اقتصادی و محدودیت نسبی فانسه در همین مقوله و همچنین ظهور طبقه ی تکنو کرات که تمایل بیشتری به اورپا نشان می دهند نیز عواملی هستند که لاجرم لزوم حکومت تونس را از فرانسه محوری به امریکا محوری را تداعی می نماید البته گرایش به این یا ان کشور به مقامات کلیدی وقت نیز بستگی دارد. در هرحال درگیری ها و مشکلات تونس در منطقه موجب گردیده که دولت ان کشور به نحو گسترده ای سیاست گسترش امکانات و توان نظامی کشور را مد نظر قار دهد و بخش عظیمی از بودجه کشور را هر ساله تجهیز نیروهای مسلح بنماید. تونس دموکراسی را تنها راه حل مشکلات روابط خارجی می داند و معتقد است دموکراسی باید متکی به ایجاد سیاست اجتماعی قاطع و مصون در برابر لغزش ها و تقویت کننده ی امین اجتماعی باشد.
تونس و توافق نامه ی مشارکت با اتحادیه ی اورپایی در سال های اخیر تونس دارای روابط تجاری ترجیحی با اتحادیه های اروپا می باشد. در ژوئیه سال 1995م، یک موافقتنامه همکاری بین تونس و اتحادیه ی اروپا، جایگزین موافقت نامه ی مشارکت 1976 م شد. هدف سیاسی اتحادیه ی اروپایی ارتقای رشد اقتصادی و ثبات سیاسی و اجتماعی در منطقه مدیترانه می باشد که عمدتاً مهاجرت از جنوب به اروپا از آن منطقه شکل گرفته است. این موافقت نامه بداشتن تدریجی موانع تجاری کالاهای صنعتی بین تونس و اتحادیه های اروپایی، هماهنگ کردن مقررات و افزایش همکاری سیاسی و اجتماعی قرار داده است.
بر اساس این موافقت نامه تعرفه های تونس در مورد صادرات کالاهای صنعتی اتحادیه های اروپایی ظرف یک دوره ی 12 ساله از بین خواهد رفت که این دوره از اول ژانویه 1996م با کالاهای سرمایه ای و واسطه ای آغاز شد و در سال 2000م به بیشتر کالاهای مصرفی بسط یافت. تعرفه کالاهایی که بدون مواجهه با رقابت در تونس تولید شده اند (قریب 30 درصد از کل آنها) ظرف 7 سال برداشته خواهد شد. 2001م از سر گرفته شد به طور موقتی دو طرف موافقت کرده اند که تجارت در قلمروهایشان و به طور موردی آزاد باشد چنانکه صادرات برخی محصولات کشاورزی تونس (روغن زیتون، میوه و سبزیجات) که از حقوق ترجیحی برخوردار است، تداوم یافت. منابع موافقت نامه را برای تونس به طور بالقوه گسترده تلقی می کنند. افزایش رقابت، شرکت های تونسی را مجبور به بهبود تولید و کیفیت آن می نماید.
اصلای در مقررات زیست محیطی، جذابیت سرمایه گذاری در تونس ا افزایش می دهد. دولت و صندوق بین المللی پول پیش بینی کرده اند که موافقت نامه می تواند سالانه 1 الی 3 درصد به رشد سالانه CDPمنجر شود و نهایتاً اینکه اتحادیه ی اروپایی موافقت کرده است 211 میلیون دلار به صورت اضافی در دوره ی زمانی 98-1996م به تونس کمک نماید. متذکر می شود که قریب 3/4 تجارت خارجی تونس با اتحادیه ی اروپایی است و لذا در مراودات تجاری این کشور، این اتحادیه مقام نخست را حایز می باشد.

مصر

تونس روابط خود را با کشورهای عربی به خصوص مصر، به رغم حمایت دولت عبدالناصر از صالح بن یوسف، تقویت کرد. اما در فروردین 1344هـ ش/آوریل 1965م با پیشنهاد غیر منتظره ی ورقیبه مبنی بر سازش اعراب با رژیم صهیونیستی طبق مفاد قطعنامه ی 1326ش/1947 م سازمان ملل، روابط این کشور با مصر تنزل یافت، تا اینکه طی درگیری های اعراب و ريژیم صهیونیستی در اریبهشت 1346هـ ش/ مه 1967 م تونس کلا از اعراب حمایت کرد.

لیبی

روابط تونس با لیبی فراز و نشیب های بسیاری داشته است. اختلاف میان دو کشور و دخالت لیبی در مسایل داخلی کشور، از جمله انتفاضه ی مسلحانه ی قفصه و اختلافات مرزی، روابط دو کشور را سرد کرد.

فرانسه

در تمامی سال های پس از استقلال تونس، فرانسه به عنوان قدرت درجه ی یک خارجی در حیات سیاسی، اقتصدی و فرهنگی تونس نقش بازی کرده است. هر چند که در سال های اخیر به دلیل تحلیل و کاهش قوای اقتصادی فرانسه و افزون طلبی های ایالات متحده و کوشش کشور تونس برای نفوذ هر چه بیشتر سیاسی و اقتصادی در آفریقا، فرانسه مجبور به دادن امتیازاتی به رقیب در مناطق مختلف این قاره و از آن جمله در تونس شده است ولی پیوندهای ساسی و محکمی میان دو کشور تونس و فرانسه وجود دارد که آنها را قراردادهای سیاسی، نظامی، اقتصادی، تجاری و فرهنگی تحکیم بخشیده است به طوری که فرانسه هرز نتوانسته به تونس مانند یک کشور صد در صد خارجی نگاه کند و نیز تونس مرکز سیست مدیترانه ای فرانسه تلقی می شود چنانکه فرانسوی از ژاک شیراک رئیس جمهوری در 1995م و شارل میون وزیر دفاع فرانسه در آغاز سال 1997 م به مقامات تونسی با تأکید گفتند که تونس محور و اساس امنیت سیاست مدیترانه ای فرانس است.
تونس روابط قابل ذکر نظامی با فراسه دارد که در قالب آن آموزش افسران تونسی در فرانسه انجام می شود. از شواهد تاریخی مبین پیوندهای عمیق میان دو کشور واقعه ی حمله ی چند صد تن از مخالفان رژیم تونس در ژانویه 1980م است که در لیبی آموزشی دیده بوند و به شهر قفصه در مرکز کشور حمله کردند. ظرف چند ساعت پس از این واقعه یک نیروی ترویسم با تجهیزات کامل به تونس وارد شدند و سه ناو فرانسوی ظرف چند روز د محدوده ی آب های لیبی مستقر شدند، واقعه ای که دولت تونس آن را فراموش نکنند.
علاوه بر پیوندهای نظامی و امنیتی، از نگاه اقتصادی، فرانسه بزرگ ترین شریک تجاری تونس می باشد. چنانکه طی سال های 1990م الی 1997م همواره به عنوان بزرگ ترین وارد کننده و هم به عنوان نخستین صادر کننده ی کالا به تونس عمل کرده و قریب 1/4 از کل واردات و حدود همین مقدار از صادرات به تونس متعلق به فرانسه بوده است. همچنین در سرمایه گذاری ها و تامین بخش عمده ای از درآمد گردشگری تونس، فرانسه نقش مهمی ایفا می کند.

روابط با جمهوری اسلامی ایران

قبل از انقلاب

در سال 1335 ه.ش نماینده ای از سوی رژیم سابق ایران و تونس اعزام گردید.هدف از اعزام وی تکیم روابط مودت آمیز بین دو کشور بود پس از مذاکرات ابتدایی و انجام مقدمات کار سفارت ایران در تاریخ 15 آبان 1336ه.ش در تونس تاسیس شد و شروع به فعالیت نمود .حبیب بورقیبه رئیس جمهور وقت تونس در سال 1343 ه.ش از ایران دیدار به عمل آورد و در پی این سفر اعلامیه مشترک بین الطرفین به امضا رسید که حاکی از تمایل طرفین به بسط و توسعه همه جانبه روابط بوده است.
در 29 تیر ماه 1347 ه.ش موافقت نامه بازرگانی بین دو کشور امضا گردید و اولین اجلاس کمیسیون مشترک در 17 ژوئیه 1973 در تونس لاس کمیسیون مشترک بین دو کشور در 10 دسامبر 1976 در تونس تشکیل شد.
دولت تونس تا سال 1351 ه.ش در ایران ئارای سفیر آکردیته (مقیم آنکارا)بود ولی در این تاریخ اقدام به افتتاح سفارت در تهران نمود.روند توسعه ی روابط بین دو کشور در محدودهی ی ممکن یعنی وابستگی ایران به قطب آمریکایی و وابستگی تونس به قطب فرانسوی جهان غرب تا زمان پیروزی انقلاب اسلامی ایران ادامه داشت. در سال 1982 م دولت تونس به بهانه ی صرفه جویی در امور مالی و مخالفت این کشور با جنگ تحمیلی نمایندگی خودرا در تهران تعطیل کرد و به نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در تونس اجازه داد که به فعالیت هایش ادامه دهد.
این حضور یک طرفه با فشارهاو محدودیت های گوناگونی نیز همراه بود و جمهوری اسلامی ایران نیز سطح نمایندگی را علاً به سطح کاردار تنزل داد. به موازات این جریانات و در طی زمان ابتدا نشریات و مطبوعات محل،شروع به سمپاشی در رابطه با جمهوری اسلامی ایران نموده است،اکاذیبی چون اعلامیه های نظامی رژیم بعثی عراق و خرید اسلحه از رژیم اشغالگر قدس توسط جمهوری اسلامی ایران را درج و نشر نمودند.این روند رو به تزاید که در نهایت موجب موضع گیری های صریح مقامات عالیه ی تونس در رابطه با جمهوری اسلامی ایران به خصوص در چارچوب جنگ تحمیلی گردید ئو تونسی ها آشکارا از موضع عراق حمایت کرده و در مجامع بین المللی به خصوص در رابطه با مسایل مربوط به حقوق بشر به ضرر ایران رای دادند.

بعد از انقلاب اسلامی

پس لز انقلاب اسلامی روابط دو کشور سیر نزولی داشت و سرانجام در تاریخ6/1/1366 ه.ش کاردار وقت ایران در تونس به وزارت خارجه احضار و به وی اطلاع داده شد که باید به همراه کلیه ی کارکنان ایرانی سفارت خاک تونس را ترک نماید و به این ترتیب از سال 1366 ه.ش لغایت 1369 ه.ش روابط دو کشور قطع گردید و بعد از سه سال قطع رابطه بین طرفین در تاریخ 2/7/69 ه.ش با بیانیه ی مشترک روابط دو کشور دوباره از سر گرفته شد.
روابط جمهوری اسلامی با تونس در سطح کاردار برقرار شده و در حال حاضر به سطح سفیر ارتقاء یافته است.
بعد از آن،اولین اجلاس کمیسیون مشترک آذر ماه 1377ه.ش در تهران ( توافق بر حجم مبادلات تجاری تا سقف 100 میلیون دلار )و سومین اجلاس کمیسیون مشترک کردن برنامه ی اجرایی برگزار گردید.
چهارمین اجلاس کمیسیون مشترک تیرماه 1380 ه.ش در تهران تشکیل شد که طی آن موافقت نامه اجتناب از اخذ مالیات مضاعف یادداشت تفاهم همکاری بین مناطق آزاد کیش و جرجیس و یادداشت تفاهم همکاری صنایع دستی امضا گردید.
پنجمین اجلاس کمیسیون مشترک تیرماه 1381ه.ش در تونس جهت امضای توافقتنامه همکاری در زمینه ی پتروشیمی ،موافقتنامه اعطای 20 میلیون دلار به تجار تونسی جهت وارد کردن کالای ایران به تونس و تاکید بر افزایش مبادلات تا سفق 100 میلیون دلار برگزار شد. در ششمین اجلاس کمیسیون مشترک تیرماه 1382 ه.ش در تهران برکزار و یادداشت تفاهم ایجاد شواری مشترک بازرگانان ،همکاری کشاورزی و برنامه اجرایی همکاری های بهداشتی امضا شد.

طراحی سایت